{"id":7261,"date":"2024-07-01T10:57:17","date_gmt":"2024-07-01T08:57:17","guid":{"rendered":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/?p=7261"},"modified":"2024-08-02T03:24:26","modified_gmt":"2024-08-02T01:24:26","slug":"wywiad-z-je-ksiedzem-biskupem-michalem-janocha","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/?p=7261","title":{"rendered":"Wywiad z JE Ksi\u0119dzem Biskupem Micha\u0142em Janoch\u0105"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"7261\" class=\"elementor elementor-7261\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-65ddd0f e-con-full e-flex e-con e-parent\" data-id=\"65ddd0f\" data-element_type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-864971d elementor-widget__width-initial elementor-widget-tablet__width-initial elementor-widget-mobile__width-initial elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"864971d\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t<style>\/*! elementor - v3.23.0 - 15-07-2024 *\/\n.elementor-widget-text-editor.elementor-drop-cap-view-stacked .elementor-drop-cap{background-color:#69727d;color:#fff}.elementor-widget-text-editor.elementor-drop-cap-view-framed .elementor-drop-cap{color:#69727d;border:3px solid;background-color:transparent}.elementor-widget-text-editor:not(.elementor-drop-cap-view-default) .elementor-drop-cap{margin-top:8px}.elementor-widget-text-editor:not(.elementor-drop-cap-view-default) .elementor-drop-cap-letter{width:1em;height:1em}.elementor-widget-text-editor .elementor-drop-cap{float:left;text-align:center;line-height:1;font-size:50px}.elementor-widget-text-editor .elementor-drop-cap-letter{display:inline-block}<\/style>\t\t\t\t<p><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Bernadeta Stano<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Czcigodny Ksi\u0119\u017ce Biskupie, od 2016 jest Ksi\u0105dz Biskup przewodnicz\u0105cym Rady ds. Kultury i Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Konferencji Episkopatu Polski, ale tak\u017ce badaczem kultury chrze\u015bcija\u0144skiej zwi\u0105zanym z Wydzia\u0142em Artes Liberales Uniwersytetu Warszawskiego. Jest Ksi\u0105dz cz\u0142onkiem Rady Muzeum Jana Paw\u0142a II i Prymasa Wyszy\u0144skiego oraz Zamku Kr\u00f3lewskiego w Warszawie. Jak nikt inny w Polsce zna Ksi\u0105dz nasze \u015brodowiska artystyczne i instytucje kultury. Jak z tej perspektywy wygl\u0105da polski obieg sztuki czerpi\u0105cej z chrze\u015bcija\u0144skiego dziedzictwa?<\/span><\/span><\/span><\/p><p><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Micha\u0142 Janocha <\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">M\u00f3wimy o sztuce wsp\u00f3\u0142czesnej? Pytam, bo oczywi\u015bcie w szerszym kontek\u015bcie ta sztuka dawna, kt\u00f3ra jest przedmiotem i bada\u0144, i wystawiennictwa w r\u00f3\u017cnych muzeach pa\u0144stwowych i ko\u015bcielnych, wci\u0105\u017c funkcjonuje i ods\u0142ania swoje nowe wymiary.<\/span><\/span><\/span><\/p><p><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">B. S. <\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Tak, rozmowa dotyczy g\u0142\u00f3wnie sztuki, kt\u00f3ra powstaje na naszych oczach, ale nie mo\u017cna jej dobrze zrozumie\u0107 i interpretowa\u0107 bez tego, co istnieje w kulturze od wiek\u00f3w.<\/span><\/span><\/span><\/p><p><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">M. J. <\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Je\u017celi m\u00f3wimy o sztuce wsp\u00f3\u0142czesnej, sakralnej czy religijnej, to chcia\u0142bym na pocz\u0105tku dokona\u0107 rozr\u00f3\u017cnienia, kt\u00f3re si\u0119 pojawia w dokumencie ostatniego Soboru, a mianowicie w <\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Konstytucji o liturgii<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">. Wyr\u00f3\u017cnia ona: sztuk\u0119 religijn\u0105, sztuk\u0119 sakraln\u0105 i sztuk\u0119 ko\u015bcieln\u0105. To s\u0105 3 fenomeny nieto\u017csame. Ot\u00f3\u017c, mo\u017cna by powiedzie\u0107, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do teorii zbior\u00f3w, \u017ce istniej\u0105 takie 2 przecinaj\u0105ce si\u0119 okr\u0119gi i pierwszym z nich jest sztuka religijna, czyli sztuka wyrastaj\u0105ca z do\u015bwiadczenia religijnego. Tu m\u00f3wimy o chrze\u015bcija\u0144stwie, a wi\u0119c o sztuce bardzo szeroko rozumianej. Ten drugi kr\u0105g to jest sztuka ko\u015bcielna, czyli sztuka, kt\u00f3ra jest wykonywana i przeznaczona do konkretnych obiekt\u00f3w sakralnych. Wreszcie wsp\u00f3lna cz\u0119\u015b\u0107 tych okr\u0119g\u00f3w to jest sztuka sakralna, czyli sztuka wyrastaj\u0105ca z do\u015bwiadczenia religijnego, a jednocze\u015bnie przeznaczona do ko\u015bcio\u0142a, czyli podpadaj\u0105ca pod jakie\u015b obiektywizuj\u0105ce kryteria inwestora: biskupa, proboszcza itd. Z tego wynika, \u017ce istnieje ca\u0142y obszar sztuki religijnej, niesakralnej, to znaczy sztuki, kt\u00f3ra wyrasta z bardzo indywidualnych inspiracji religijnych, ale kt\u00f3ra nie jest, czy nie mo\u017ce by\u0107 przeznaczona do ko\u015bcio\u0142a. Wydaje mi si\u0119, \u017ce nasze czasy &#8211; m\u00f3wi\u0105c nasze, mam na my\u015bli taki szeroki rozdzia\u0142, kt\u00f3ry si\u0119 zaczyna gdzie\u015b z chwil\u0105 pojawienia si\u0119 kierunk\u00f3w awangardowych ko\u0144ca XIX wieku, cechuje si\u0119 rozszerzeniem pola sztuki religijnej, ale zaw\u0119\u017ceniem pola sztuki sakralnej. Arty\u015bci ch\u0119tnie tworz\u0105 dzie\u0142a inspirowane ich do\u015bwiadczeniem religijnym, ale nie s\u0105 to dzie\u0142a, kt\u00f3re mog\u0142yby by\u0107 przedmiotem modlitwy, a przecie\u017c w ko\u0144cu o to chodzi w sztuce sakralnej. Sztuka sakralna musi spe\u0142nia\u0107 pewne obiektywne kryteria, takie jak: zakorzenienie w tradycji, jaka\u015b, przynajmniej minimalna akceptacja wsp\u00f3lnoty wierz\u0105cych. Sztuka religijna, niesakralna wydaje si\u0119 w tym kontek\u015bcie zupe\u0142nie wolna. Te granice mi\u0119dzy nimi oczywi\u015bcie nie s\u0105 nieostre. W tym pytaniu Pani wymieni\u0142a kilka r\u00f3\u017cnych funkcji instytucji i oczywi\u015bcie z ka\u017cdego punktu widzenia to troch\u0119 inaczej wygl\u0105da.<\/span><\/span><\/span><\/p><p><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">B. S. <\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Czy Ksi\u0105dz Biskup cz\u0119sto uczestniczy w takich gremiach, kt\u00f3re decyduj\u0105 czy dzie\u0142o sztuki trafi w mury ko\u015bcio\u0142a, czy nie?<\/span><\/span><\/span><\/p><p><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">M. J.<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Tak, takie gremia stricte ko\u015bcielne znajduj\u0105 si\u0119 w ka\u017cdej diecezji, to rady artystyczno-architektoniczne. Mog\u0105 mie\u0107 r\u00f3\u017cne nazwy. W takiej radzie uczestnicz\u0105 arty\u015bci \u2013 malarze, rze\u017abiarze, architekci, badacze, historycy sztuki, no i przedstawiciele Ko\u015bcio\u0142a hierarchicznego. Teoretycznie ka\u017cda inwestycja w ko\u015bciele, polichromia, obraz, aran\u017cacja prezbiterium, musi przej\u015b\u0107 przez nasz\u0105 Rad\u0119. M\u00f3wi\u0119 teoretycznie, poniewa\u017c wielu ksi\u0119\u017cy proboszcz\u00f3w wykazuje tutaj, m\u00f3wi\u0105c ogl\u0119dnie, du\u017c\u0105 samodzielno\u015b\u0107. I tej rady si\u0119 nie radz\u0105, a my nie mamy narz\u0119dzi, \u017ceby egzekwowa\u0107 nasze propozycje, czy nasze decyzje, albo \u017ceby w przypadku jakiej\u015b nieudanej realizacji, j\u0105 zatrzyma\u0107. W skrajnych przypadkach oczywi\u015bcie to si\u0119 zdarza, ale rzadko. Wi\u0119c taka rada, jak sama nazwa wskazuje, ma charakter doradczy, bo decyzje podejmuje biskup ordynariusz. Ale w ka\u017cdej diecezji ona istnieje i tutaj trzeba powiedzie\u0107, \u017ce nasza Rada w Diecezji Warszawskiej, ale chyba i ka\u017cda inna, funkcjonuje w pewnym napi\u0119ciu pomi\u0119dzy aspiracjami artyst\u00f3w a oczekiwaniami i gustami wiernych. Tutaj s\u0105 cz\u0119sto du\u017ce rozbie\u017cno\u015bci, zwykle gusta wiernych s\u0105 znacznie bardziej tradycyjne.<br \/>Cz\u0119sto poziom wra\u017cliwo\u015bci estetycznej danej spo\u0142eczno\u015bci nie jest wysoki, natomiast ambitni arty\u015bci chc\u0105 tworzy\u0107 co\u015b nowego i tutaj oczywi\u015bcie te\u017c powstaje napi\u0119cie. No i czasem trzeba szuka\u0107 kompromis\u00f3w. W sztuce kompromisy nie s\u0105 dobr\u0105 rzecz\u0105. To jest jedynie jeden wymiar, o kt\u00f3ry Pani zapyta\u0142a.<\/span><\/span><\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Wr\u00f3c\u0119 jeszcze do Pani pierwszego pytania o znaczenia tych gremi\u00f3w, do kt\u00f3rych nale\u017c\u0119 i z kt\u00f3rymi wsp\u00f3\u0142pracuj\u0119. W wi\u0119kszo\u015bci one nie s\u0105 gremiami decyzyjnymi, bo to s\u0105 rady, ale maj\u0105 du\u017cy wp\u0142yw na to, co b\u0119dzie realizowane w danej instytucji kultury, wi\u0119c to jest jeszcze taka druga \u015bcie\u017cka oddzia\u0142ywania na promocj\u0119 i prezentacj\u0119 sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej.<\/span><\/span><\/span><\/p><p><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">B. S. <\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Chcia\u0142abym teraz zapyta\u0107 ksi\u0119dza biskupa o prac\u0119 na uczelni, na Wydziale Artes Liberales. Czy studenci, a szczeg\u00f3lnie doktoranci, s\u0105 zainteresowani badaniem sztuki religijnej i sakralnej XX i XXI wieku?<\/span><\/span><\/span><\/p><p><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">M. J.<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Nasz Wydzia\u0142 Artes Liberales na Uniwersytecie Warszawskim jest bardzo specyficzny. Jest to Wydzia\u0142, na kt\u00f3rym studiuje bardzo ma\u0142o student\u00f3w, a kadra jest bardzo du\u017ca i zr\u00f3\u017cnicowana. To Wydzia\u0142 interdyscyplinarny i st\u0105d interdyscyplinarno\u015b\u0107 \u015bcie\u017cek wyk\u0142adowych, dydaktycznych, ale r\u00f3wnie\u017c zainteresowa\u0144 student\u00f3w i doktorant\u00f3w. Ja kieruj\u0119 Pracowni\u0105 Speculum Byzantinum, gdzie zajmujemy si\u0119 przede wszystkim tradycj\u0105 bizantyjsk\u0105, szeroko poj\u0119t\u0105, zahaczaj\u0105c\u0105 r\u00f3wnie\u017c o wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107, bo ona przecie\u017c ci\u0105gle \u017cyje. W tej dziedzinie powstaj\u0105 na moim seminarium doktoraty, ale w wi\u0119kszo\u015bci dotycz\u0105 one sztuki dawnej, natomiast z tej wsp\u00f3\u0142czesnej wymieni\u0142bym obroniony przed kilkoma laty doktorat pani Anny Siemieniec o Adamie Stalony-Dobrza\u0144skim, bardzo ciekawym, nowoczesnym arty\u015bcie, mocno zakorzenionym w tradycji bizanty\u0144sko-ruskiej. To by\u0142a praca po\u015bwi\u0119cona jego witra\u017com. Powsta\u0142a nieprawdopodobna ilo\u015b\u0107 tych jego realizacji. Mam nadziej\u0119, \u017ce teraz dalszym ci\u0105giem b\u0119dzie habilitacja Pani Anny i opracowanie malarstwa monumentalnego tego artysty. Poniewa\u017c jest to Wydzia\u0142 interdyscyplinarny, wi\u0119c powstaj\u0105 te\u017c prace wykraczaj\u0105ce poza sztuki plastyczne, np. ostatnio obroniono dwa bardzo ciekawe doktoraty dotycz\u0105ce muzyki. Wtedy zawsze jest dw\u00f3ch promotor\u00f3w, bo ja si\u0119 nie czuj\u0119 specjalist\u0105 w dziedzinie muzyki. Jedna z nich dotyczy wsp\u00f3\u0142czesnego praktykowania \u015bpiewu na wsi na przyk\u0142adach z obszaru Europy \u015arodkowo-Wschodniej, z Polesia na Bia\u0142orusi, autorstwa pani Marii Bikont. Bardzo interesuj\u0105c\u0105 prac\u0119 napisa\u0142 te\u017c pan \u0141ukasz Hajduczenia na temat muzycznej formy w liturgii prawos\u0142awnej, ale rozumianej szeroko, nie jako zamkni\u0119ta formacja historyczna, tylko taka, kt\u00f3re ci\u0105gle \u017cyje. Uwa\u017cam, \u017ce to r\u00f3wnie\u017c pole do ciekawych refleksji na temat wsp\u00f3\u0142czesnych pr\u00f3b nawi\u0105zywania do tradycji bizantyjskiej. Teraz na Wydziale powstaje praca magisterska o Jerzym Nowosielskim.<\/span><\/span><\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">W og\u00f3le trzeba powiedzie\u0107, \u017ce jest du\u017ca grupa student\u00f3w, kt\u00f3rych interesuje szeroko poj\u0119ta tematyka sakralna. My\u015bmy teraz z moim asystentem panem Witalim Michalczukiem organizowali taki cykl wyk\u0142ad\u00f3w, kt\u00f3ry nazwali\u015bmy: <\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Jak wygl\u0105da B\u00f3g od Lascaux do czarnego kwadratu<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"> i musz\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce te zaj\u0119cia cieszy\u0142y si\u0119 du\u017cym powodzeniem, wi\u0119c pr\u00f3bujemy kontynuowa\u0107 to w przysz\u0142ym roku w postaci takich kurs\u00f3w jak: <\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Sztuka i teologia, Literatura i teologia<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">, oczywi\u015bcie z udzia\u0142em specjalist\u00f3w z dziedziny literaturoznawstwa, czy wreszcie <\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Filozofia i teologia<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">. My\u015bl\u0119, \u017ce ten w\u0105tek religijny, szeroko poj\u0119ty, spotyka si\u0119 z zainteresowaniem, przede wszystkim dzi\u0119ki temu, \u017ce jest zakorzeniony w kulturze i wydaje si\u0119, \u017ce to co najbardziej poci\u0105ga ludzi, to nie sama teologia, rozumiana akademicko, ale teologia zawarta <\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">implicite<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"> w dzie\u0142ach wielkiej sztuki: malarskiej, literackiej, muzycznej, teatralnej itd.<\/span><\/span><\/span><\/p><p><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">B. S.<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Bardzo si\u0119 ciesz\u0119, \u017ce ksi\u0105dz biskup o tym wspomnia\u0142, bo to wydaje si\u0119 dla mnie osobi\u015bcie inspiruj\u0105ce. Czasem jako pracownicy Instytutu Malarstwa i Edukacji Artystycznej mamy wp\u0142yw na to, \u017ceby wprowadza\u0107 zmiany do programu studi\u00f3w, animowa\u0107 nowe kursy dla student\u00f3w. I towarzysz\u0105 nam obawy, czy taka propozycja temat\u00f3w oko\u0142oreligijnych w og\u00f3le si\u0119 sprawdzi, czy to zostanie zaakceptowane. Z drugiej strony chodz\u0105c ze studentami na zaj\u0119cia z historii sztuki, zagl\u0105dam do takich instytucji jak Krypta u Pijar\u00f3w czy Muzeum Archidiecezjalne w Krakowie i dostrzegam zainteresowanie student\u00f3w w\u0142a\u015bnie tego rodzaju sztuk\u0105. R\u00f3wnie\u017c w ich dzia\u0142aniach artystycznych dostrzegam wyst\u0119powanie takich temat\u00f3w.<\/span><\/span><\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Ale wracaj\u0105c do zasadniczego tematu rozmowy chcia\u0142am zapyta\u0107 o kontakty Ksi\u0119dza Biskupa ze wsp\u00f3\u0142czesnymi tw\u00f3rcami. Naukowo zajmuje si\u0119 Ksi\u0105dz badaniem \u015bredniowiecznej i nowo\u017cytnej sztuki chrze\u015bcija\u0144skiego Wschodu i Zachodu, ale wydaj\u0105c ksi\u0105\u017ck\u0119 pt. Ikony w Polsce. Od \u015bredniowiecza do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci musia\u0142 si\u0119 Ksi\u0105dz Biskup mie\u0107 kontakt r\u00f3wnie\u017c z malarzami, kt\u00f3rzy teraz pisz\u0105 ikony. Jak ksi\u0105dz postrzega to \u015brodowisko?<\/span><\/span><\/span><\/p><p><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">M. J. <\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Bardzo mi zale\u017ca\u0142o, \u017ceby pisz\u0105c ksi\u0105\u017ck\u0119 o ikonie w Polsce nie zamyka\u0107 tego tylko do zjawiska historycznego, ale pokaza\u0107, \u017ce malarstwo ikonowe wci\u0105\u017c \u017cyje i inspiruje. I dlatego si\u0119gn\u0105\u0142em do wybranych tw\u00f3rc\u00f3w. Oczywi\u015bcie to wyb\u00f3r daleki od reprezentatywno\u015bci, po prostu wybra\u0142em tych, kt\u00f3rzy s\u0105 mi bliscy. Dlatego te\u017c w tym albumie znalaz\u0142y si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesne ikony np. Mateusza \u015arodonia, Hanny D\u0105browskiej-Certy, \u015bwi\u0119tej pami\u0119ci Brata Morisa Maurin i innych tw\u00f3rc\u00f3w. Chcia\u0142em, \u017ceby to znane zjawisko zaistnia\u0142o w rozmowie o ikonie, bo to nie jest zamkni\u0119ty rozdzia\u0142.<\/span><\/span><\/span><\/p><p><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">B. S. <\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">A czy my\u015bli Ksi\u0105dz, \u017ce jest miejsce dla takich ikon w ko\u015bcio\u0142ach? Czy raczej powinny one by\u0107 eksponowane na wystawach?<\/span><\/span><\/span><\/p><p><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">M. J. <\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Ja w\u0142a\u015bnie wracam prawie prosto z Holandii, gdzie do\u015b\u0107 du\u017co chodzi\u0142em po ko\u015bcio\u0142ach, przede wszystkim protestanckich, bo tych jest wi\u0119kszo\u015b\u0107. I co by\u0142o dla mnie kolejnym zdumieniem, chocia\u017c nie pierwszym, bo to ju\u017c obserwowa\u0142em wcze\u015bniej w Szwajcarii, te\u017c w protestanckich kantonach, \u017ce mianowicie reformacja, a zw\u0142aszcza kalwinizm, kt\u00f3ry wyrzek\u0142 si\u0119 w og\u00f3le przedstawiania Chrystusa i \u015bwi\u0119tych &#8211; w gruncie rzeczy jest on ikonoklastyczny &#8211; nagle akceptuje ikony i w wielu ko\u015bcio\u0142ach mamy w jakiej\u015b kaplicy taki k\u0105cik modlitwy przed ikon\u0105, gdzie pali si\u0119 \u015bwiece, gdzie mo\u017cna si\u0119 zatrzyma\u0107. My\u015bl\u0119, \u017ce jest to bardzo du\u017co m\u00f3wi\u0105ce zjawisko o potrzebie wizualizacji wiary. No a przecie\u017c chrze\u015bcija\u0144stwo opiera si\u0119 na tajemnicy wcielenia, na tym, \u017ce B\u00f3g sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem, wi\u0119c sztuka sakralna nie jest jakim\u015b dodatkiem do naszej religii, ale jest w og\u00f3le w jej centrum. Ona jest potwierdzeniem wiary w tajemnic\u0119 wcielenia.<\/span><\/span><\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Wi\u0119c wracaj\u0105c do Pani pytania, dzisiaj ikona to jest bardzo modne zagadnienie. Je\u015bli gdzie\u015b og\u0142osimy w ko\u015bciele, \u017ce otwieramy warsztaty malarstwa ikonowego, natychmiast mamy ch\u0119tnych. Z jednej strony to jest dobre, z drugiej strony jest troszk\u0119 niepokoj\u0105ce. Dobre, bo w ikonie mo\u017cna znale\u017a\u0107 jak\u0105\u015b jedno\u015b\u0107 do\u015bwiadczenia wiary i sztuki, a te rzeczy nam si\u0119 rozdzieli\u0142y ju\u017c dawno. I to wszystko si\u0119 \u0142\u0105czy z duchowo\u015bci\u0105. Natomiast jest to te\u017c zjawisko niepokoj\u0105ce, bo obok powa\u017cnych i dobrych szk\u00f3\u0142 ikonowych, istniej\u0105 inne. Mam przyjemno\u015b\u0107 te\u017c wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a\u0107 z tak\u0105 szko\u0142\u0105. W\u0142a\u015bnie, dos\u0142ownie wczoraj w nocy, przyjecha\u0142em z takich kr\u00f3ciutkich rekolekcji dla Studium Chrze\u015bcija\u0144skiego Wschodu, u Dominikan\u00f3w na S\u0142u\u017cewie. Tam jest mn\u00f3stwo artyst\u00f3w i ludzi, kt\u00f3rzy po\u015bwi\u0119caj\u0105 si\u0119 studiowaniu i malowaniu ikony. No wi\u0119c opr\u00f3cz takich szk\u00f3\u0142, gdzie si\u0119 \u0142\u0105czy solidny warsztat, wyk\u0142ady na temat sztuki bizantyjskiej i modlitw\u0119, mamy takie pseudoszko\u0142y: \u201eikona w tydzie\u0144\u201d albo \u201eikona w 3 dni\u201d, trudno je traktowa\u0107 powa\u017cnie. Je\u017celi taka szko\u0142a nie ma aspiracji artystycznych, tylko m\u00f3wi wprost, \u017ce chce da\u0107 jaki\u015b impuls, to wszystko w porz\u0105dku. Natomiast gorzej, kiedy absolwenci takich szk\u00f3\u0142 uwa\u017caj\u0105 si\u0119 nagle za wtajemniczonych. Wi\u0119c to zjawisko ma bardzo wiele r\u00f3\u017cnych poziom\u00f3w. Ale mo\u017cna znale\u017a\u0107 du\u017co przyk\u0142ad\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c w Polsce, obecno\u015bci malarstwa ikonowego, albo przynajmniej inspirowanego ikon\u0105, zar\u00f3wno w malarstwie monumentalnym, jak i w obrazach na p\u0142\u00f3tnie czy tablicowych. My\u015bl\u0119, \u017ce tutaj Jerzy Nowosielski otworzy\u0142 drzwi poprzez swoje genialne realizacje w Weso\u0142ej i na Azorach w Krakowie. Wymieniam ko\u015bcio\u0142y katolickie, cho\u0107 oczywi\u015bcie malowa\u0142 te\u017c w cerkwiach. Wi\u0119c takich interesuj\u0105cych inspiracji ikonowych w \u015bwi\u0105tyniach wsp\u00f3\u0142czesnych mo\u017cemy znale\u017a\u0107 sporo. Powiedzia\u0142bym nawet, \u017ce coraz wi\u0119cej, co oczywi\u015bcie nie oznacza, \u017ce to jest panaceum na pewien kryzys wiary i Ko\u015bcio\u0142a, jaki prze\u017cywamy.<\/span><\/span><\/span><\/p><p><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">B. S. <\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Moje kolejne pytanie dotyczy szerszego kontekstu obecno\u015bci artysty we wsp\u00f3\u0142czesnym Ko\u015bciele. Co arty\u015bci mog\u0105 da\u0107 Ko\u015bcio\u0142owi? Jak definiuje Ksi\u0105dz Biskup ich misj\u0119 we wsp\u00f3lnocie?<\/span><\/span><\/span><\/p><p><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">M. J. <\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Nikt tego g\u0142\u0119biej i genialniej nie okre\u015bli\u0142 ni\u017c Jan Pawe\u0142 II w <\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Li\u015bcie do artyst\u00f3w<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">. To jest w moim przekonaniu jeden z najwa\u017cniejszych dokument\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a w dziedzinie kultury, w XX wieku. Papie\u017c, kt\u00f3ry sam wyrasta z do\u015bwiadczenia sztuki, przede wszystkim teatru, ale te\u017c literatury, poezji, pisze niejako \u201eod \u015brodka\u201d. On to doskonale rozumie. Pisze tam o misji. Pani zreszt\u0105 te\u017c u\u017cy\u0142a s\u0142owa \u201emisja\u201d, tworzenie sztuki jest misj\u0105, pos\u0142aniem, powo\u0142aniem. My\u015bl\u0119, \u017ce odkrywanie i pomoc artystom w odkrywaniu ich powo\u0142ania dla Ko\u015bcio\u0142a i w Ko\u015bciele jest bardzo wa\u017cn\u0105 spraw\u0105, za kt\u00f3r\u0105 powinni by\u0107 odpowiedzialni duchowni. No i tutaj trzeba si\u0119 uderzy\u0107 w piersi, bo to bardzo r\u00f3\u017cnie bywa. My\u015bl\u0119, \u017ce my jeste\u015bmy gdzie\u015b na pocz\u0105tku drogi. Odpowiadam nie wprost, ale wydaje mi si\u0119, \u017ce to, co m\u00f3g\u0142bym powiedzie\u0107, b\u0119dzie powtarzaniem Jana Paw\u0142a II, poniewa\u017c nie znalaz\u0142em g\u0142\u0119bszego tekstu ukazuj\u0105cego wielko\u015b\u0107 sztuki i rol\u0119 pi\u0119kna w do\u015bwiadczeniu wiary, a wi\u0119c w Ko\u015bciele.<\/span><\/span><\/span><\/p><p><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">B. S. <\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Czy uwa\u017ca ksi\u0105dz, \u017ce kt\u00f3ra\u015b z dyscyplin sztuki jest bardziej u\u017cyteczna we wsp\u00f3\u0142czesnych ko\u015bcio\u0142ach? Czy miejsce sztuki religijnej jest tylko w Muzeach i galeriach, kt\u00f3re maj\u0105 to w swojej misji, jak muzea diecezjalne czy archidiecezjalne? I to pytanie chcia\u0142abym odnie\u015b\u0107 do wystawy <\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Mi\u0119dzy obrazami<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"> Beaty Stankiewicz, kt\u00f3ra go\u015bci obecnie w Muzeum Archidiecezjalnym w Warszawie. Czy zaakceptowa\u0142by ksi\u0105dz obrazy tej malarki w przestrzeni ko\u015bcio\u0142a?<\/span><\/span><\/span><\/p><p><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">M. J. <\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Tutaj dotykamy Pani pierwszego pytania i mojej odpowiedzi dotycz\u0105cej tego rozr\u00f3\u017cnienia mi\u0119dzy sztuk\u0105 sakraln\u0105 i religijn\u0105. Ka\u017cda sztuka sakralna jest religijna, ale nie ka\u017cda religijna jest sakralna. I kiedy pytamy o miejsce konkretnego obrazu w ko\u015bciele, to jest pytanie o to, na ile w nim jest zawarty aspekt sakralno\u015bci. To nie s\u0105 rzeczy wymierne i to nie s\u0105 rzeczy jednoznaczne.<\/span><\/span><\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Bardzo ceni\u0119 sobie malarstwo Beaty Stankiewicz i my\u015bl\u0119, \u017ce jej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 jest wyrazem wielkiego talentu, ale te\u017c jaki\u015b bardzo g\u0142\u0119bokich przemy\u015ble\u0144 czy przemodle\u0144. I oczywi\u015bcie to, co jest zaprezentowane w Muzeum Archidiecezji Warszawskiej to s\u0105 obrazy, u\u017cywaj\u0105c takich tradycyjnych kategorii: \u015bwieckie, religijne, ale te\u017c i sakralne. I te ostatnie widzia\u0142bym w ko\u015bciele, chocia\u017c powtarzam, granica mi\u0119dzy nimi jest czasem cienka. Na przyk\u0142ad <\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Mandylion<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">, czy <\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Zwiastowanie<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">, kt\u00f3re by\u0142y namalowane w zwi\u0105zku z konkursem organizowanym przez Teologi\u0119 Polityczn\u0105. To s\u0105 bardzo ciekawe obrazy, kt\u00f3re maj\u0105 w sobie co\u015b, czego dzisiaj cz\u0142owiek bardzo potrzebuje, a mianowicie pewien, powiedzia\u0142bym element kontemplacyjny, kt\u00f3ry zak\u0142ada ascez\u0119. Ascez\u0119 formy. Jej sztuka nie jest przegadana, a my\u015bl\u0119, \u017ce my dzisiaj w tym przegadanym \u015bwiecie, wchodz\u0105c do wn\u0119trza Ko\u015bcio\u0142a, poszukujemy ciszy, w kt\u00f3rej mo\u017cemy si\u0119 spotka\u0107 z Bogiem. I osobi\u015bcie z tego powodu ceni\u0119 sobie Beat\u0119 Stankiewicz, ale te\u017c tych wszystkich artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy w swojej tw\u00f3rczo\u015bci stosuj\u0105,<br \/>nie zawsze nazwan\u0105 pewn\u0105 kategori\u0119 ascetyczno\u015bci, rezygnacj\u0119 z jakich\u015b fajerwerk\u00f3w, kt\u00f3re ju\u017c zaczynaj\u0105 nam si\u0119 nudzi\u0107. Wracaj\u0105c do Pani pytania, my\u015bl\u0119, \u017ce we wsp\u00f3\u0142czesnych ko\u015bcio\u0142ach bardziej oczekujemy tej ciszy i ascezy. Obserwuj\u0119 nawet pewne nurty ikonoklastyczne wewn\u0105trz Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 Ko\u015bci\u00f3\u0142 Ojc\u00f3w Dominikan\u00f3w pw. Przemienienia Pa\u0144skiego w Katowicach. To rodzaj modernistycznej architektury, bardzo oszcz\u0119dnej, skromnej. Ale ten ko\u015bci\u00f3\u0142 jest w\u0142a\u015bciwie, patrz\u0105c z perspektywy nawy g\u0142\u00f3wnej, pozbawiony jakichkolwiek religijnych odniesie\u0144, poza pewn\u0105 aluzj\u0105, jakby krzy\u017ca, na g\u0142\u00f3wnej \u015bcianie. Upodabnia to to wn\u0119trze do wn\u0119trza zbor\u00f3w kalwi\u0144skich. Osobi\u015bcie nie jestem zwolennikiem takiego radykalizmu. Jest taki ko\u015bci\u00f3\u0142 trapist\u00f3w w Czechach, w miejscowo\u015bci Nowy Dw\u00f3r, absolutnie ogo\u0142ocony, co jest zrozumia\u0142e w kontek\u015bcie duchowo\u015bci tego surowego zakonu, ale tam w \u015brodku jest male\u0144ka figura Matki Bo\u017cej, kt\u00f3ra skupia uwag\u0119. My\u015bl\u0119, \u017ce tego typu asceza jest nam dzi\u015b potrzebna.<\/span><\/span><\/span><\/p><p><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">B. S. <\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Kultura wsp\u00f3\u0142czesna jest niezwykle bogata, ale i pe\u0142na sprzeczno\u015bci i napi\u0119\u0107. Jeden z takich podzia\u0142\u00f3w biegnie pomi\u0119dzy ide\u0105 awangardowej modernizacji i post\u0119pu a rozmaicie definiowanym konserwatyzmem. Czy, jakby z za\u0142o\u017cenia, \u201ekonserwatywny artysta chrze\u015bcija\u0144ski\u201d mo\u017ce by\u0107 nowoczesny albo inaczej m\u00f3wi\u0105c \u201eaktualny\u201d? \u00a0Czy widzi Ksi\u0105dz Profesor miejsce w Ko\u015bciele XXI wieku dla artyst\u00f3w pos\u0142uguj\u0105cych si\u0119 np. nowymi technologiami?<\/span><\/span><\/span><\/p><p><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">M. J. <\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Ten podzia\u0142 w naszej kulturze, a za tym idzie r\u00f3wnie\u017c i w sztuce, i w sztuce religijnej na konserwatyst\u00f3w i post\u0119powc\u00f3w, wydaje si\u0119 bardzo istotny dla zrozumienia wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. On si\u0119 ujawnia z ca\u0142\u0105 moc\u0105 ju\u017c w dobie XIX-wiecznej awangardy, tych kierunk\u00f3w, pocz\u0105wszy od impresjonizmu, kt\u00f3re bior\u0105 sobie za cel, jeden z cel\u00f3w, stworzenie zupe\u0142nie nowego sposobu widzenia i nowej sztuki, bior\u0105c w nawias to wszystko, co by\u0142o. I tworz\u0105 bardzo istotne napi\u0119cie. My\u015bl\u0119, \u017ce to jest napi\u0119cie tw\u00f3rcze. Podobnie zreszt\u0105 jest w samym Ko\u015bciele, w kt\u00f3rym istniej\u0105 zawsze wierni o nastawieniu bardziej retrospektywnym, powiedzmy konserwatywnym, i tacy, kt\u00f3rzy patrz\u0105 w przysz\u0142o\u015b\u0107, no i czasem sami siebie nazywaj\u0105 w\u0142a\u015bnie \u201epost\u0119powcami\u201d. To s\u0105 rzeczy komplementarne, w samochodzie musi by\u0107 silnik i hamulec, bo bez pierwszego auto nie pojedzie, a bez drugiego si\u0119 rozwali. Wi\u0119c to jest rzecz, kt\u00f3ra jest tw\u00f3rcza i potrzebna, a z drugiej strony my\u015bl\u0119 sobie, \u017ce ten podzia\u0142 jest wzgl\u0119dny i \u017ce granica gdzie\u015b indziej zupe\u0142nie przebiega. Mo\u017cna by\u0107 w jednej dziedzinie konserwatywnym, a w innej post\u0119powym, jest to bardzo z\u0142o\u017cone zjawisko. W ka\u017cdym razie sztuka sakralna oczywi\u015bcie plasuje si\u0119 bardziej po stronie po stronie konserwatyzmu. Natomiast to wielkie pole sztuki religijnej, niesakralnej, b\u0119dzie ch\u0119tnie zajmowane przez artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy widz\u0105 siebie w\u0142a\u015bnie w awangardzie, to s\u0142owo \u201eawangarda\u201d ju\u017c jest terminem historycznym, ale w postawangardzie czy w postpostawangardzie. Co do nowych technik ja my\u015bl\u0119, \u017ce ka\u017cde eksperymenty, je\u015bli m\u00f3wimy o sztuce religijnej, mog\u0105 by\u0107 interesuj\u0105ce. Natomiast mam pytanie, czy te eksperymenty nadaj\u0105 si\u0119 do Ko\u015bcio\u0142a, czyli czy one maj\u0105 w sobie pierwiastek sakralny? Pewnie trzeba by rozmawia\u0107 o konkretnych przyk\u0142adach, bo nie chc\u0119 \u201ewrzuca\u0107 wszystkiego do jednego worka\u201d, ale mam wra\u017cenie, \u017ce tak zwane nowe techniki mog\u0105 i praktycznie ju\u017c s\u0105 obecne w sztuce religijnej. Natomiast ich wst\u0119p do Ko\u015bcio\u0142a napotyka na trudno\u015bci i my\u015bl\u0119, \u017ce w wielu wypadkach s\u0105 to trudno\u015bci uzasadnione.<\/span><\/span><\/span><\/p><p><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">B. S. <\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Kiedy ksi\u0105dz biskup m\u00f3wi\u0142 o tych dylematach, mnie przeszed\u0142 na my\u015bl wsp\u00f3\u0142czesny teatr. Zauwa\u017cy\u0142am na krakowskich scenach w ostatnim czasie nagminne wprowadzanie nowych medi\u00f3w w postaci projekcji obraz\u00f3w, tekst\u00f3w i u\u017cycia efekt\u00f3w stroboskopowych. Nie mog\u0119 zaakceptowa\u0107 takiej mocnej ingerencji technologii, kt\u00f3ra wprost stara si\u0119 zast\u0105pi\u0107 scenografi\u0119 czy gr\u0119 aktorsk\u0105. W przypadku teatru decyduje o tym re\u017cyser. By\u0107 mo\u017ce aktorom tak\u017ce ten kierunek zmian nie odpowiada.<\/span><\/span><\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Ale wracaj\u0105c do wsp\u00f3\u0142czesnej sztuki, dostrzegam u wielu artyst\u00f3w takie pragnienie, by przynale\u017ce\u0107 do Ko\u015bcio\u0142a nie tylko jako wierni, lecz r\u00f3wnie\u017c razem ze swoj\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105. Czuj\u0105 si\u0119 dobrze w tej przestrzeni i chcieliby by\u0107 obecni w niej tak\u017ce w kontek\u015bcie Liturgii. Galeria czy muzeum im nie wystarcza. Wydaje mi si\u0119, \u017ce to co proponuj\u0105 jest przemy\u015blane, przemodlone.<\/span><\/span><\/span><\/p><p><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">M. J. <\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Tak, ja my\u015bl\u0119, \u017ce dla artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy si\u0119 identyfikuj\u0105 z chrze\u015bcija\u0144stwem i z Ko\u015bcio\u0142em nie ma wi\u0119kszego zaszczytu i nobilitacji ni\u017c stworzy\u0107 dzie\u0142o do \u015bwi\u0105tyni, kt\u00f3re nie b\u0119dzie tylko przedmiotem podziwu artystycznego, ale b\u0119dzie pomaga\u0142o w modlitwie. Co wi\u0119cej taki artysta mo\u017ce mie\u0107 nadziej\u0119, a czasem nawet pewno\u015b\u0107, \u017ce to dzie\u0142o w tym konkretnym ko\u015bciele przetrwa jego syn\u00f3w, jego wnuk\u00f3w, bo Ko\u015bci\u00f3\u0142 ma te\u017c zdolno\u015b\u0107 gromadzenia dzie\u0142 z przestrzeni ca\u0142ej historii. Nie znajdziemy tego nigdzie indziej. Wystarczy przej\u015b\u0107 si\u0119 po naszych ko\u015bcio\u0142ach w Warszawie. Gdzie znale\u017a\u0107 histori\u0119, kt\u00f3ra si\u0119 nawarstwia od \u015bredniowiecza? Nie w pa\u0142acach, nie w dworach, bo tam si\u0119 ci\u0105gle wszystko zmienia\u0142o, ale w ko\u015bcio\u0142ach. Z tego punktu widzenia sztuka wsp\u00f3\u0142czesna w ko\u015bciele, zar\u00f3wno wsp\u00f3\u0142czesnym jak i dawnym, je\u017celi jest naprawd\u0119 dobra, ma szans\u0119 na to co Szko\u0142a Annales nazywa \u201ed\u0142ugim trwaniem\u201d.<\/span><\/span><\/span><\/p><p><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">B. S. <\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Wr\u00f3c\u0119 jeszcze do tego kr\u0119gu Ko\u015bcio\u0142a wsp\u00f3\u0142czesnego, z kt\u00f3rym artysta si\u0119 kontaktuje. Jest Ksi\u0105dz Biskup pedagogiem nie tylko na uczelni \u015bwieckiej. Pracowa\u0142 Ksi\u0105dz przecie\u017c tak\u017ce z klerykami w Wy\u017cszym Metropolitalnym Seminarium Duchownym w Warszawie. Czy Seminaria spe\u0142niaj\u0105 dobrze swoj\u0105 rol\u0119, czyli czy skutecznie przygotowuj\u0105\u00a0 ksi\u0119\u017cy do tego, by cenili sobie warto\u015b\u0107 dziedzictwa poprzednich pokole\u0144 tw\u00f3rc\u00f3w i by m\u0105drze, z wra\u017cliwo\u015bci\u0105, potrafili zaprasza\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnych tw\u00f3rc\u00f3w do wsp\u00f3\u0142pracy. Czy widzi Ksi\u0105dz potrzeb\u0119 zmian na tym polu?<\/span><\/span><\/span><\/p><p><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">M. J. <\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">No tak, dzi\u0119kuj\u0119 za to pytanie, bo to jest sprawa, kt\u00f3ra mi bardzo le\u017cy na sercu. Ja sam od lat wyk\u0142adam w Seminarium Duchownym w Warszawie, a mia\u0142em do\u015bwiadczenie pracy w innych seminariach diecezjalnych i zakonnych. No i to jest te\u017c temat mojego rachunku sumienia, nieustannego, na ile ja dobrze przygotowuj\u0119 duchownych w ramach zaj\u0119\u0107 z historii sztuki. A Sob\u00f3r w <\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Konstytucji o Liturgii<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"> nakazuje, aby historia sztuki by\u0142a w tak zwanym <\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">ratio studiorum<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">, czyli w programie nauczania seminaryjnego. Na ile ja to spe\u0142niam? Powiem mo\u017ce teraz bardzo takie osobiste, moje przemy\u015blenie, \u017ce chyba za bardzo jako historyk sztuki skupiam si\u0119 na historii sztuki dawnej, a za ma\u0142o na tym, co jest teraz. Oczywi\u015bcie, chodzimy do Muzeum Diecezjalnego. Ja czasem zapraszam jaki\u015b wsp\u00f3\u0142czesnych artyst\u00f3w. Ale to jest ma\u0142o. Druga rzecz, kt\u00f3ra si\u0119 wi\u0105\u017ce z formacj\u0105 przysz\u0142ych ksi\u0119\u017cy to jest potrzeba obudzenia szacunku i odpowiedzialno\u015bci za wielkie <\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">patrymonium<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"> artystyczne, z kt\u00f3rym b\u0119d\u0105 mieli do czynienia pracuj\u0105c w ko\u015bcio\u0142ach zabytkowych. Pewne zasady post\u0119powania w tej materii musz\u0105 by\u0107 musz\u0105 by\u0107 im znane. A jak to w praktyce wygl\u0105da? My\u015bl\u0119, \u017ce r\u00f3\u017cnie i \u017ce tak naprawd\u0119 bardzo du\u017co zale\u017cy od tego, z czym kandydat ju\u017c przychodzi do seminarium, w jakim \u015brodowisku wyrasta\u0142, jakie mia\u0142 do\u015bwiadczenia. Seminarium mo\u017ce pewne zainteresowania pog\u0142\u0119bi\u0107, rozbudzi\u0107, ale wra\u017cliwo\u015bci na pi\u0119kno nie da si\u0119 nauczy\u0107. Mo\u017cna zda\u0107 egzamin na pi\u0105tk\u0119 z historii sztuki, ale to jeszcze o niczym nie \u015bwiadczy. Jest to taka bardzo delikatna materia. Zauwa\u017cam, \u017ce na przyk\u0142ad u dominikan\u00f3w, z kt\u00f3rymi mia\u0142em do czynienia d\u0142ugo dla nich wyk\u0142adaj\u0105c na studiach, kiedy by\u0142y w Warszawie, ta sprawa ma si\u0119 lepiej, poniewa\u017c oni na og\u00f3\u0142 wywodz\u0105 si\u0119 ze \u015brodowisk duszpasterstw akademickich i ju\u017c wnosz\u0105 z do\u015bwiadczeniem wiary r\u00f3wnie\u017c pewne do\u015bwiadczenie estetyczne. Tutaj musz\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce dominika\u0144skie ko\u015bcio\u0142y, no chyba prawie wszystkie, to s\u0105 takie ko\u015bcio\u0142y, gdzie rzeczywi\u015bcie mo\u017cna si\u0119 modli\u0107, nie zamykaj\u0105c oczu. Wi\u0119c ci kandydaci, kt\u00f3rzy wzrastaj\u0105 w tym \u015brodowisku, oni ju\u017c t\u0119 wra\u017cliwo\u015b\u0107 w sobie maj\u0105, co nie zawsze jest obecne w seminarium duchownym, gdzie przecie\u017c klerycy przychodz\u0105 z r\u00f3\u017cnych miejsc, z r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk, cz\u0119sto pozbawionych jakiejkolwiek wra\u017cliwo\u015bci estetycznej.<\/span><\/span><\/span><\/p><p><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">B. S. <\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Moje ostatnie pytanie dotyczy w\u0142a\u015bciwie tego, o czym m\u00f3wili\u015bmy na pocz\u0105tku.<br \/>Arty\u015bci, historycy sztuki, teoretycy sztuki na r\u00f3\u017cne sposoby szukaj\u0105 blisko\u015bci z Ko\u015bcio\u0142em i ona jest na pewno na r\u00f3\u017cnych poziomach budowana, na przyk\u0142ad w ramach r\u00f3\u017cnego rodzaju konkurs\u00f3w. I czy jest jaka\u015b szansa na to, \u017ceby ta wsp\u00f3\u0142praca si\u0119 intensyfikowa\u0142a?<\/span><\/span><\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Mo\u017ce dobrym krokiem by\u0142oby powo\u0142anie specjalnej nagrody dla tw\u00f3rc\u00f3w albo stworzenie rezydencji artystycznych w miejscach wa\u017cnych dla kultury chrze\u015bcija\u0144skiej? Czy Rada ds. Kultury i Ochrony Dziedzictwa Kulturowego ma w swojej agendzie wspieranie takich inicjatyw?<\/span><\/span><\/span><\/p><p><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">M. J. <\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Kiedy zosta\u0142em przewodnicz\u0105cym tej Rady, mia\u0142em od samego pocz\u0105tku tak\u0105 ambicje czy ide\u0119, \u017ceby stworzy\u0107 tak\u0105 nagrod\u0119. Nawet pan profesor Kazimierz Gustaw Zem\u0142a zaprojektowa\u0142 ju\u017c statuetk\u0119 nawi\u0105zuj\u0105c\u0105 do tradycji <\/span><\/span><\/span><em><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Arbor Vitae<\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"> czyli Drzewa \u017bycia. Wi\u0119c ta statuetka w gipsowym modelu u mnie jest, natomiast niestety to wszystko si\u0119 rozbi\u0142o o brak funduszy, poniewa\u017c Rada dysponuje bud\u017cetem 0 z\u0142, a ja nie jestem takim typem managera, kt\u00f3ry potrafi\u0142by szuka\u0107 pieni\u0119dzy. W og\u00f3le nie umiem tego robi\u0107, wiem, \u017ce to jest jaki\u015b du\u017cy mankament, bo taka nagroda by\u0142aby bardzo potrzebna i licz\u0119 na to, \u017ce mo\u017ce m\u00f3j nast\u0119pca dokona tego, czego ja nie zrobi\u0142em. Statuetka ju\u017c jest i taka nagroda by\u0142aby bardzo, bardzo potrzebna. Co do tych rezydencji to ten pomys\u0142 w\u0142a\u015bciwie Pani mi podpowiedzia\u0142a, by ja o tym nie my\u015bla\u0142em i teraz tak g\u0142o\u015bno sobie my\u015bl\u0105c, to ju\u017c jako\u015b istnieje, w mikroskali, na przyk\u0142ad u benedyktyn\u00f3w w Ty\u0144cu. Istnieje tam takie miejsca spotkania, warsztaty dla artyst\u00f3w. Wiem, \u017ce dominikanie te\u017c to robi\u0105. Natomiast rzeczywi\u015bcie mo\u017cna by o tym pomy\u015ble\u0107 z perspektywy Episkopatu i Rady do Spraw Kultury. Dzi\u0119kuj\u0119 za t\u0105 podpowied\u017a.<br \/>Natomiast odpowiadaj\u0105c na Pani pytanie szerzej, chc\u0119 tak mocno podkre\u015bli\u0107, \u017ce istnieje dzi\u015b bardzo du\u017co ciekawych inicjatyw w obr\u0119bie Ko\u015bcio\u0142a. Kiedy m\u00f3wimy o mecenacie Ko\u015bcio\u0142a, to trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce nie b\u0119dzie to taki sam mecenat jak w dawnych wiekach, kiedy biskup dysponowa\u0142 gigantycznym maj\u0105tkiem i m\u00f3g\u0142 fundowa\u0107 \u015bwi\u0105tynie, zatrudnia\u0107 malarzy, muzyk\u00f3w, literat\u00f3w. To ju\u017c nie wr\u00f3ci i nie wiem, czy akurat mamy tego \u017ca\u0142owa\u0107. Natomiast poj\u0119cie Ko\u015bcio\u0142a znacznie si\u0119 poszerzy\u0142o, a raczej mo\u017ce wr\u00f3ci\u0142o do tego ewangelicznego, czyli wsp\u00f3lnoty wiernych. I w tym zakresie pojawia si\u0119 bardzo du\u017co inicjatyw wewn\u0105trz Ko\u015bcio\u0142a, chocia\u017c niehierarchicznego, kt\u00f3re s\u0105 takimi jask\u00f3\u0142kami zwiastuj\u0105cymi wiosn\u0119. Na przyk\u0142ad OKSSa, czyli Og\u00f3lnopolski Konkurs Sztuki Sakralnej, zorganizowany w\u0142a\u015bciwie przez jedno ma\u0142\u017ce\u0144stwo, kt\u00f3re ju\u017c stworzy\u0142o 2 edycje tego naprawd\u0119 m\u0105drego i ciekawego wydarzenia. Jako jeden z juror\u00f3w, jestem pod du\u017cym wra\u017ceniem rozmachu i poziomu artystycznego prac nadsy\u0142anych na te konkursy. Istotne s\u0105 te\u017c inicjatywy wielu muze\u00f3w diecezjalnych. Wspomnia\u0142a Pani o tej wystawie Beaty Stankiewicz w naszym Muzeum Archidiecezji Warszawskiej. Tam si\u0119 dzieje mn\u00f3stwo bardzo ciekawych wystaw sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej, kt\u00f3re te\u017c tworz\u0105 pewn\u0105 przestrze\u0144 dialogu i zawi\u0105zania \u015brodowiska. Takich muze\u00f3w w Polsce, aktywnych i otwartych na wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z artystami, mamy kilkana\u015bcie.<br \/>Wspomniany ju\u017c pomys\u0142 Teologii Politycznej &#8211; malowania tajemnic r\u00f3\u017ca\u0144cowych &#8211; te\u017c zainicjowany z rozmachem, bo rozpisany na 20 lat, te\u017c wpisuje si\u0119 w taki mecenat Ko\u015bcio\u0142a, ale nie w sensie Ko\u015bcio\u0142a hierarchicznego, tylko w\u0142a\u015bnie wiernych, kt\u00f3rzy finansuj\u0105 je z w\u0142asnych \u015brodk\u00f3w.<\/span><\/span><\/span><\/p><p><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">B. S.<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p><p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">My\u015bl\u0119, \u017ce s\u0105 to bardzo cenne inicjatywy oddolne. W przypadku tego projektu, o kt\u00f3rym Ksi\u0105dz wspomnia\u0142, te 20 lat wydawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o bardzo d\u0142ugim okresem, jednak patrz\u0105c na przyk\u0142ady z historii sztuki np. budowy katedr, to tylko chwila.<br \/>Dobrze, \u017ce Ksi\u0105dz odwo\u0142a\u0142 si\u0119 do zjawiska mecenatu. W ostatnich dekadach zacz\u0119to zast\u0119powa\u0107 to poj\u0119cie sponsoringiem, wskazuj\u0105c, \u017ce chodzi tylko o pieni\u0105dze, \u017ce nie ma \u017cadnej idei w tym ge\u015bcie wspierania sztuki. A te przyk\u0142ady pokazuj\u0105, \u017ce s\u0105 po prostu ludzie zaanga\u017cowani, zale\u017cy im na wspieraniu inicjatyw, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 rozwojowi ich samych i ich rodzin. Zwykle zyskuj\u0105 \u015brodki zewn\u0119trzne na te projekty. W dzia\u0142alno\u015bci muze\u00f3w, o kt\u00f3rych tu mowa, czyli diecezjalnych i archidiecezjalnych, zauwa\u017cam natomiast obecnie ciekawy trend, w\u0142\u0105czania sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej w obr\u0119b sta\u0142ych kolekcji lub obok nich. By\u0142am zaskoczona obecno\u015bci\u0105 malarstwa Zdzis\u0142awa Beksi\u0144skiego<\/span><\/span><\/span> <strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">z <\/span><\/span><\/span><\/strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">kolekcji Anny i Piotra Dmochowskich<\/span><\/span><\/span> <span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">w Muzeum Archidiecezji Warszawskiej. Jest to artysta, kt\u00f3ry pos\u0142uguje z motywami z religii chrze\u015bcija\u0144skiej, ale deklarowa\u0142 si\u0119 jako ateista. My\u015bl\u0119, \u017ce to po\u0142\u0105czenie sacrum i profanum mo\u017ce da\u0107 ludziom, kt\u00f3rzy zewn\u0105trz przybywaj\u0105, okazj\u0119 do pog\u0142\u0119bionej refleksji.<br \/>Bardzo dzi\u0119kuj\u0119 Ksi\u0119dzu Biskupowi za t\u0105 inspiruj\u0105c\u0105 rozmow\u0119.<\/span><\/span><\/span><\/p>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bernadeta Stano Czcigodny Ksi\u0119\u017ce Biskupie, od 2016 jest Ksi\u0105dz Biskup przewodnicz\u0105cym Rady ds. Kultury i Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Konferencji Episkopatu Polski, ale tak\u017ce badaczem kultury chrze\u015bcija\u0144skiej zwi\u0105zanym z Wydzia\u0142em Artes Liberales Uniwersytetu Warszawskiego. Jest Ksi\u0105dz cz\u0142onkiem Rady Muzeum Jana Paw\u0142a II i Prymasa Wyszy\u0144skiego oraz Zamku Kr\u00f3lewskiego w Warszawie. Jak nikt inny w Polsce zna [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7625,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59],"tags":[],"class_list":["post-7261","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wywiady"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7261","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7261"}],"version-history":[{"count":20,"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7261\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7664,"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7261\/revisions\/7664"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7625"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7261"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7261"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7261"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}