{"id":7278,"date":"2024-07-23T13:04:12","date_gmt":"2024-07-23T11:04:12","guid":{"rendered":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/?p=7278"},"modified":"2024-08-02T03:33:37","modified_gmt":"2024-08-02T01:33:37","slug":"metafizyczny-nurt-abstrakcji-a-chrzescijanstwo-synteza-problematyki-przeglad-postaw","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/?p=7278","title":{"rendered":"Metafizyczny nurt abstrakcji a chrze\u015bcija\u0144stwo. Synteza problematyki, przegl\u0105d postaw."},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"7278\" class=\"elementor elementor-7278\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-d89b1c7 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"d89b1c7\" data-element_type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-dddd9ad elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"dddd9ad\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t<style>\/*! elementor - v3.23.0 - 15-07-2024 *\/\n.elementor-widget-text-editor.elementor-drop-cap-view-stacked .elementor-drop-cap{background-color:#69727d;color:#fff}.elementor-widget-text-editor.elementor-drop-cap-view-framed .elementor-drop-cap{color:#69727d;border:3px solid;background-color:transparent}.elementor-widget-text-editor:not(.elementor-drop-cap-view-default) .elementor-drop-cap{margin-top:8px}.elementor-widget-text-editor:not(.elementor-drop-cap-view-default) .elementor-drop-cap-letter{width:1em;height:1em}.elementor-widget-text-editor .elementor-drop-cap{float:left;text-align:center;line-height:1;font-size:50px}.elementor-widget-text-editor .elementor-drop-cap-letter{display:inline-block}<\/style>\t\t\t\t<p><strong><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\">Agnieszka Tes<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-e474e88 e-con-full e-flex e-con e-parent\" data-id=\"e474e88\" data-element_type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-c92a165 elementor-widget__width-initial elementor-widget-tablet__width-initial elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"c92a165\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<p lang=\"pl-PL\" align=\"LEFT\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">Od pocz\u0105tk\u00f3w XX wieku, kiedy to narodzi\u0142a si\u0119 nowoczesna formu\u0142a abstrakcji w sztuce, wiele si\u0119 zmieni\u0142o. A jednak wci\u0105\u017c utrzymuj\u0105 si\u0119 przekonania, kt\u00f3re kwestionuj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 pogodzenia tw\u00f3rczo\u015bci niefiguratywnej z chrze\u015bcija\u0144skimi tre\u015bciami. To prawda, narodziny abstrakcjonizmu jako odr\u0119bnego kierunku sztuki wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z ezoterycznymi inspiracjami, kt\u00f3re przenika\u0142y atmosfer\u0119 prze\u0142omu XIX i XX wieku, staj\u0105c si\u0119 wa\u017cnym czynnikiem rewolucyjnej koncepcji zarzucenia odwzorowania tego, co widzialne na rzecz ukazywania sfery duchowej, poziomu idei, zasad czy praw uniwersalnych. Ju\u017c w samej genezie abstrakcjonizmu widoczny by\u0142 prymat aspiracji metafizycznych i poznawczych, poszukiwanie nowych definicji obrazu i sposob\u00f3w odzwierciedlenia zmieniaj\u0105cej si\u0119 wiedzy o rzeczywisto\u015bci, nie tylko w zwi\u0105zku z krzewi\u0105cymi si\u0119 wp\u0142ywami synkretycznych doktryn teozofii czy antropozofii, ale te\u017c z rozwojem nauki. Du\u017ca rozpi\u0119to\u015b\u0107 tendencji i odmian w obr\u0119bie sztuki nieprzedstawiaj\u0105cej wi\u0105za\u0142a si\u0119 oczywi\u015bcie z r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105 d\u0105\u017ce\u0144 i sposob\u00f3w rozumienia abstrakcji. Nurt metafizyczny w\u0142a\u015bciwie nieprzerwanie od pocz\u0105tku do chwili obecnej koncentruje si\u0119 na wyra\u017caniu rozmaicie rozumianej duchowo\u015bci, nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c r\u00f3wnie\u017c tej wyp\u0142ywaj\u0105cej z objawienia ewangelicznego. Spr\u00f3bujmy zatem zsyntetyzowa\u0107 problematyk\u0119 powi\u0105za\u0144 sztuki typu niefiguratywnego z tre\u015bciami chrze\u015bcija\u0144stwa, zwi\u0105zk\u00f3w przejawiaj\u0105cych si\u0119 w znacz\u0105cych postawach, koncepcjach i realizacjach tw\u00f3rczych.<\/span><\/span><\/p><p align=\"LEFT\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\">Zjawisko abstrakcji w sztuce jest w zasadzie ahistoryczne, dostrzegane ju\u017c u samego zarania dziej\u00f3w, obecne w wielu kulturach, tradycjach i religiach, na przyk\u0142ad w hinduizmie, buddyzmie i islamie. Jednak\u017ce na pocz\u0105tku ubieg\u0142ego stulecia nast\u0105pi\u0142o swoiste samou\u015bwiadomienie tw\u00f3rczo\u015bci typu niefiguratywnego. Sztuka abstrakcyjna XX wieku, jak pisze W\u0142adys\u0142aw Tatarkiewicz, \u201enie by\u0142a pierwsz\u0105 sztuk\u0105 abstrakcyjn\u0105, ale pierwsz\u0105, kt\u00f3rej towarzyszy\u0142a teoria\u201d<\/span><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote1sym\" name=\"sdfootnote1anc\"><sup>1<\/sup><\/a><span lang=\"pl-PL\">. Jej pojawienie si\u0119 w takiej postaci \u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 z wieloma nieporozumieniami, w tym z zarzutem ikonoklazmu, kt\u00f3ry najdobitniej rozstrzygn\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142czesny historyk Alain Besan\u00e7on czyni\u0105c rozr\u00f3\u017cnienie pomi\u0119dzy bizanty\u0144skim a modernistycznym obrazoburstwem<\/span><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote2sym\" name=\"sdfootnote2anc\"><sup>2<\/sup><\/a><span lang=\"pl-PL\">. Inaczej ni\u017c w przypadku bizanty\u0144skiego, a potem protestanckiego ikonoklazmu, w malarstwie niefiguratywnym nie mamy do czynienia z zanegowaniem samego obrazu, lecz jedynie podej\u015bcia mimetycznego wzgl\u0119dem rzeczywisto\u015bci widzialnej. Ambicje pionier\u00f3w abstrakcjonizmu (takich jak Hilma af Klint, Wasyl Kandy\u0144ski, Kazimierz Malewicz, Piet Mondrian, Franti\u0161ek Kupka, Johannes Itten) zmierza\u0142y wszak do obrazowego odniesienia do absolutu, transcendowania tego, co dost\u0119pne w percepcji wzrokowej. W konsekwencji pojawia si\u0119 swoisty paradoks, i\u017c modernistyczna, nowa odmiana \u201eikonoklazmu\u201d, je\u015bli w og\u00f3le okre\u015blenie to pozostaje zasadne, nie wyklucza ikonicznego rozumienia dzie\u0142a, tym bardziej, \u017ce interesuj\u0105ce zwi\u0105zki z abstrakcji z prawos\u0142awn\u0105 ikon\u0105 zosta\u0142y potwierdzone przez bogat\u0105 literatur\u0119 przedmiotu<\/span><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote3sym\" name=\"sdfootnote3anc\"><sup>3<\/sup><\/a><span lang=\"pl-PL\">. Po drugiej wojnie \u015bwiatowej, kiedy to zmieni\u0142o si\u0119 spektrum inspiracji i najwa\u017cniejszych wp\u0142yw\u00f3w, w sztuce niefiguratywnej impuls ezoteryczny w du\u017cej mierze zast\u0105piony zosta\u0142 zainteresowaniem mistyk\u0105 r\u00f3\u017cnych tradycji, w tym judaistyczn\u0105 i chrze\u015bcija\u0144sk\u0105. W tw\u00f3rczo\u015bci wielkich malarzy ameryka\u0144skich tamtego czasu: Marka Rothki, Bernetta Newmana, Ada Reinhardta, \u0142\u0105czonych z nurtem abstrakcyjnego ekspresjonizmu, czy potem minimalisty Brice\u2019a Mardena odnajdujemy nawi\u0105zania do temat\u00f3w biblijnych, w tym chrze\u015bcija\u0144skiego Objawienia (cho\u0107by s\u0142ynne <\/span><span lang=\"pl-PL\"><i>Stacje krzy\u017ca <\/i><\/span><span lang=\"pl-PL\">autorstwa Newmana), aczkolwiek najcz\u0119\u015bciej nie s\u0105 one interpretowane z pozycji konfesyjnych. Oczyszczenie obrazu i jego wizualnego oddzia\u0142ywania, jakie dokonuje si\u0119 w ich pracach ch\u0119tnie por\u00f3wnywano nie tylko do medytacji, ale i do teologii negatywnej z jej ostatecznym uznaniem niepoznawalno\u015bci Boga. Swoiste apogeum tej postawy dokona\u0142o si\u0119 w czarnych p\u0142\u00f3tnach Ada Reinhardta, kt\u00f3ry \u2013 co znamienne \u2013 pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 raczej oksymoronem \u201ebezobrazowe ikony\u201d (<\/span><span lang=\"pl-PL\"><i>imageless icons<\/i><\/span><span lang=\"pl-PL\">), ni\u017c podkre\u015bla\u0142 aikoniczny status swoich prac. Kiedy w 1959 roku artysta przes\u0142a\u0142 charakterystyczny dla jego malarstwa, niewielki kwadrat z motywem krzy\u017ca do pustelni s\u0142ynnego katolickiego mnicha \u2013 Thomasa Mertona w Gethsemani, ten nazwa\u0142 dzie\u0142o \u201ejednym z najbardziej religijnych i pe\u0142nych czci ma\u0142ych obraz\u00f3w\u201d<\/span><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote4sym\" name=\"sdfootnote4anc\"><sup>4<\/sup><\/a><span lang=\"pl-PL\">. <\/span><\/span><\/span><\/p><p lang=\"pl-PL\" align=\"LEFT\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">W obszarze sztuki niefiguratywnej ostatniego czasu wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 postawa mieszkaj\u0105cego w Stanach Zj\u0119dnoczonych tw\u00f3rcy pochodzenia japo\u0144skiego \u2013 Makoto Fujimury, kt\u00f3ry nale\u017cy do jednej z protestanckich odmian chrze\u015bcija\u0144stwa i w swojej artystycznej drodze, jak i w powi\u0105zanych z ni\u0105 publikacjach, podkre\u015bla wiar\u0119, wyra\u017caj\u0105c pragnienie przekazywania prawdy o Zbawieniu za pomoc\u0105 malarstwa abstrakcyjnego. Jasne zadeklarowanie swojej przynale\u017cno\u015bci religijnej przez Fujimur\u0119 wi\u0105\u017ce si\u0119 jednak ze swoistym ostracyzmem:<\/span><\/span><\/p><p align=\"LEFT\">\u201e<span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\">Jako artysta chrze\u015bcija\u0144ski, zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce je\u015bli publicznie przyznajemy si\u0119 do naszej wiary \u2013 je\u015bli nawet tylko wspominamy nasze zobowi\u0105zanie do chrze\u015bcija\u0144skiego \u017cycia \u2013 jeste\u015bmy natychmiast odrzucani ze \u015bwiata sztuki. Wp\u0142ywowy krytyk powiedzia\u0142 mi, \u017ce gdybym tak otwarcie nie deklarowa\u0142 chrze\u015bcija\u0144skiej to\u017csamo\u015bci, moja kariera mog\u0142aby \u0142atwiej przebiega\u0107 w g\u0142\u00f3wnym nurcie. Najgorsz\u0105 rzecz\u0105, jak\u0105 mo\u017cna zrobi\u0107 w promowaniu swojej sztuki, jest publiczne przyznanie tego, \u017ce motywuje j\u0105 wiara. Odwo\u0142ywanie si\u0119 do transgresji, cyniczno\u015bci, nieuchwytno\u015bci jest jedyn\u0105 drog\u0105, by sta\u0107 si\u0119 szanowanym artyst\u0105: ubogie, szokuj\u0105ce, ironiczne prace s\u0105 traktowane jako te \u00bbpowa\u017cne\u00ab\u201d<\/span><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote5sym\" name=\"sdfootnote5anc\"><sup>5<\/sup><\/a><span lang=\"pl-PL\">.<\/span><\/span><\/span><\/p><p lang=\"pl-PL\" align=\"LEFT\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\">W kontek\u015bcie dokonanych przez tw\u00f3rc\u0119 wybor\u00f3w istotne jest nadawanie tytu\u0142\u00f3w, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 widzowi powi\u0105za\u0107 niefiguratywne p\u0142\u00f3tna z okre\u015blon\u0105, ewangeliczn\u0105 wymow\u0105, co w\u0142a\u015bciwie by\u0142oby niemo\u017cliwe bez po\u015brednictwa s\u0142owa. Ujawnia to zreszt\u0105 szerszy problem, z kt\u00f3rym mierz\u0105 abstrakcjoni\u015bci wywodz\u0105cy swoj\u0105 sztuk\u0119 nie tylko z szeroko poj\u0119tej duchowo\u015bci, ale te\u017c konkretnie ze \u017ar\u00f3de\u0142 biblijnych. <\/span><\/span><\/p><p align=\"LEFT\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\">Na tle \u015bwiatowym abstrakcjonizm w Polsce wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 bogactwem artystycznych postaw, inspiracji i uj\u0119\u0107 duchowo\u015bci. Do pewnego stopnia odzwierciedla\u0142y si\u0119 u nas podobne czynniki, kt\u00f3re obecne by\u0142y na scenie mi\u0119dzynarodowej, cho\u0107 dostrzegalne jest pewne op\u00f3\u017anienie wzgl\u0119dem tendencji wyst\u0119puj\u0105cych za granic\u0105. W okresie komunizmu zainteresowanie spirytualnymi aspektami malarstwa niefiguratywnego stanowi\u0142o swoist\u0105 enklaw\u0119 wewn\u0119trznej wolno\u015bci, pozwala\u0142o wydosta\u0107 si\u0119 poza zasi\u0119g opresyjnego systemu i trudnej codzienno\u015bci, dotyka\u0107 metafizycznych intuicji za pomoc\u0105 formy, kt\u00f3ra nie by\u0142a bezpo\u015brednio zaanga\u017cowana w sfer\u0119 spo\u0142eczno-polityczn\u0105, umo\u017cliwia\u0142a natomiast wypowiedzi ewokatywne, symbolicznie odnosz\u0105ce do rzeczywisto\u015bci transcendentnej. Po II wojnie \u015bwiatowej w tw\u00f3rczo\u015bci wielu, w tym wybitnych, przedstawicieli sztuki polskiej pojawi\u0142y si\u0119 zar\u00f3wno realizacje pozostaj\u0105ce pod wp\u0142ywem doktryn ezoterycznych (Janina Kraupe, Urszula Broll, Jan Pamu\u0142a), jak te\u017c impulsu jungowskiego (Broll, Nowosielski, Fija\u0142kowski, Kraupe, Tadeusz Gustaw Wiktor) czy wp\u0142yw\u00f3w duchowo\u015bci wschodniej i medytacji (poza ju\u017c wymienionymi tak\u017ce np.: Jan Berdyszak, W\u0142adys\u0142aw Podrazik, Pawe\u0142 Dutkiewicz, Tamara Berdowska). W zakresie inspiracji o chrze\u015bcija\u0144skim pod\u0142o\u017cu arty\u015bci czerpali i czyni\u0105 to nadal z apofatycznej i katafatycznej teologii katolickiej, prawos\u0142awnej czy protestanckiej, tekst\u00f3w biblijnych, mistycznych oraz z w\u0142asnych do\u015bwiadcze\u0144 wiary. Niekiedy podnosi si\u0119 problem, i\u017c uprawienie i oddzia\u0142ywanie abstrakcji ma zwi\u0105zek raczej ze sfer\u0105 duchowo\u015bci ni\u017c religi\u0105 <\/span><span lang=\"pl-PL\"><i>sensu stricto<\/i><\/span><span lang=\"pl-PL\">, co wydaje si\u0119 rozpoznaniem trafnym, jednak niepe\u0142nym zwa\u017cywszy na r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 wyst\u0119puj\u0105cych przes\u0142anek tw\u00f3rczych i idei. Do tradycji biblijnej i chrze\u015bcija\u0144skiego Objawienia nawi\u0105zywali tacy malarze pos\u0142uguj\u0105cy si\u0119 j\u0119zykiem abstrakcji jak na przyk\u0142ad: Jan Berdyszak, Janusz Eysmont, Stanis\u0142aw Fija\u0142kowski, Stefan Gierowski (cykl <\/span><span lang=\"pl-PL\"><i>Malowanie Dziesi\u0119ciorga Przykaza\u0144<\/i><\/span><span lang=\"pl-PL\">), Kazimierz G\u0142az, Mieczys\u0142aw Janikowski, Janina Kraupe, Alfons Mazurkiewicz, Julian Henryk Raczko, Wojciech Sadley, czy dzia\u0142aj\u0105cy wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie: Andrzej Bednarczyk, Alina Bloch, Adam Brincken, Mieczys\u0142aw Knut, Marian W. Kuczma, Miros\u0142awa Rochecka, Tadeusz Gustaw Wiktor oraz arty\u015bci m\u0142odszego pokolenia, debiutuj\u0105cy w ostatnich dekadach, jak Berenika Kowalska-Dybko, \u0141ukasz Leszczy\u0144ski, Krzysztof Sokolovski. Wydaje si\u0119, i\u017c do najbardziej znacz\u0105cych w tym wzgl\u0119dzie nale\u017cy wk\u0142ad, jaki wni\u00f3s\u0142 Jerzy Nowosielski, zar\u00f3wno poprzez swoj\u0105 spu\u015bcizn\u0119 tw\u00f3rcz\u0105, jak i my\u015blow\u0105. Wybitny malarz niejednokrotnie podkre\u015bla\u0142, i\u017c cho\u0107 pozbawiona tematu, sztuka abstrakcyjna nie jest pozbawiona tre\u015bci, a zatem w istocie nie jest nieprzedstawiaj\u0105ca. Nowosielski zaproponowa\u0142 oryginalne w skali \u015bwiatowej powi\u0105zanie abstrakcji z dwoma aspektami: ikonicznym i angelologicznym. Idee te sformu\u0142owa\u0142 w kilku kluczowych tekstach (<\/span><span lang=\"pl-PL\"><i>Mi\u0119dzy Kaab\u0105 a Parthenonem<\/i><\/span><span lang=\"pl-PL\">, 1968; <\/span><span lang=\"pl-PL\"><i>Ikony i abstrakcje<\/i><\/span><span lang=\"pl-PL\">, 1980 oraz <\/span><span lang=\"pl-PL\"><i>O abstrakcjach<\/i><\/span><span lang=\"pl-PL\">, 1983) oraz w licznych wypowiedziach. Konstatowa\u0142 tam, i\u017c poprzez ten rodzaj sztuki mo\u017cna otworzy\u0107 si\u0119 na impulsy p\u0142yn\u0105ce ze \u015bwiata \u201ebyt\u00f3w subtelnych\u201d czyli innymi s\u0142owy &#8211; anio\u0142\u00f3w, i\u017c stwarza ona takie mo\u017cliwo\u015bci kontaktu z t\u0105 duchow\u0105 sfer\u0105, jakie bez istnienia sztuki abstrakcyjnej by\u0142yby prawdopodobnie zupe\u0142nie niemo\u017cliwe. W interpretacji Nowosielskiego abstrakcja pewnego typu jest po prostu \u201eikon\u0105 byt\u00f3w subtelnych\u201d, zdoln\u0105 dociera\u0107 do rado\u015bci \u015bwiata angelicznego, i jako taka mia\u0142aby uzupe\u0142nia\u0107 si\u0119 oraz wsp\u00f3\u0142istnie\u0107 ze sztuk\u0105 ze\u015brodkowan\u0105 na Osobie Chrystusa i podejmuj\u0105c\u0105 w\u0105tki antropologii chrze\u015bcija\u0144skiej. Zar\u00f3wno tradycyjna, jak i ikona abstrakcyjna, jak uwa\u017ca\u0142, stanowi\u0105 wa\u017cny etap w rozwoju poznania tajemnic Kr\u00f3lestwa. My\u015blenie wybitnego krakowskiego malarza, a zarazem teologa-erudyty, wyrastaj\u0105ce z g\u0142\u0119bokiego prze\u017cycia wiary i liturgii prawos\u0142awnej, nasycone jest \u015bwiadomo\u015bci\u0105 obrazu sakralnego, kt\u00f3ry teologicznie uzasadniony zosta\u0142 przez fakt wcielenia Chrystusa. Dlatego sztuka Ko\u015bcio\u0142a ze swej istoty jest figuratywna i poprzez wizerunek przekazuje prawdy wiary. Nowosielski, w przeciwie\u0144stwie do wielu krytyk\u00f3w, nie wykluczy\u0142 jednak z niej abstrakcji, dostrzegaj\u0105c, i\u017c znakomicie dope\u0142nienia ona mistagogiczne oddzia\u0142ywanie obrazu. Konsekwentnie wprowadza\u0142 zatem sztuk\u0119 niefiguratywn\u0105 w postaci polichromii, witra\u017cy czy posadzek do wn\u0119trz \u015bwi\u0105ty\u0144, \u0142\u0105cz\u0105c j\u0105 z przedstawieniami maj\u0105cymi swe \u017ar\u00f3d\u0142a w kanonicznej ikonografii Ko\u015bcio\u0142a wschodniego. <\/span><\/span><\/span><\/p><p align=\"LEFT\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\">Charyzmatyczna posta\u0107 profesora silnie oddzia\u0142a\u0142a zar\u00f3wno na jego bezpo\u015brednich uczni\u00f3w w krakowskiej ASP, jak i tw\u00f3rc\u00f3w m\u0142odszego pokolenia. W\u015br\u00f3d tych pierwszych Pawe\u0142 Dutkiewicz, Krzysztof Klimek, Adam Molenda i W\u0142adys\u0142aw Podrazik, kontynuuj\u0105 my\u015blenie o abstrakcji przez pryzmat ikony, a w dzie\u0142ach Molendy i Podrazika (cykl <\/span><span lang=\"pl-PL\"><i>Angelos<\/i><\/span><span lang=\"pl-PL\">) realizowana jest tak\u017ce intuicja angelologiczna, kt\u00f3ra co ciekawe, pojawi\u0142a si\u0119 wcze\u015bniej r\u00f3wnie\u017c u innych malarzy pokolenia Nowosielskiego \u2013 Janiny Kraupe i Stanis\u0142awa Fija\u0142kowskiego. Idea abstrakcji jako \u201eikony byt\u00f3w subtelnych\u201d sta\u0142a si\u0119 inspiracj\u0105 ponadto dla niewielkich abstrakcyjnych prac Ignacego Czwartosa, akwarel i quasi-rze\u017ab Grzegorza Prokopiuka, z kolei Krzysztof Sokolovski rozwin\u0105\u0142 j\u0105 w oryginalnych malarsko-rze\u017abiarskich kompozycjach rozgrywanych przewa\u017cnie w bieli, czerni i z\u0142oceniach, <\/span><span lang=\"pl-PL\">niekiedy z zastosowaniem szk\u0142a i \u015bwiat\u0142a<\/span><span lang=\"pl-PL\">. Sokolovski jawi si\u0119 jako jeden z najbardziej konsekwentnych tworz\u0105cych wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie abstrakcjonist\u00f3w, kt\u00f3rzy \u0142\u0105cz\u0105 <\/span><span lang=\"pl-PL\">j\u0119zyk niefiguratywny z tre\u015bciami chrze\u015bcija\u0144stwa. <\/span><span lang=\"pl-PL\">Jako<\/span><span lang=\"pl-PL\"> autor koncepcji <\/span><span lang=\"pl-PL\">\u201esztuki neosakralnej\u201d poszukuje on nowych, a zarazem uniwersalnych, odwo\u0142uj\u0105cych si\u0119 do tradycji, form i uk\u0142ad\u00f3w zdolnych ewokowa\u0107 motywy zaczerpni\u0119te z Biblii,<\/span><span lang=\"pl-PL\"> umo\u017cliwiaj\u0105cych syntez\u0119 \u015bwiatopogl\u0105du religijnego z naukowym, przeczucia transcendencji z zachwytem nad \u015bwiatem stworzonym<\/span><span lang=\"pl-PL\">. M\u0142ody tw\u00f3rca <\/span><span style=\"color: #111111;\"><span lang=\"pl-PL\">wychodzi od badania kompozycji ikon, buduj\u0105c swoje <\/span><\/span><span lang=\"pl-PL\">prace na bazie uk\u0142ad\u00f3w geometrycznych i ich archetypowych konotacji. Wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ca z artyst\u0105 przy realizacjach monumentalnych, Joanna Mazu\u015b r\u00f3wnie\u017c powo\u0142uje si\u0119 na spu\u015bcizn\u0119 Nowosielskiego i lekcj\u0119 ikony, trwale wi\u0105\u017c\u0105c swoje rozumienie malarstwa niefiguratywnego ze sfer\u0105 <\/span><span lang=\"pl-PL\"><i>sacrum<\/i><\/span><span lang=\"pl-PL\">.<\/span><\/span><\/span><\/p><p align=\"LEFT\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\">W Polsce, podobnie jak na scenie mi\u0119dzynarodowej po II wojnie \u015bwiatowej, niekt\u00f3rzy arty\u015bci upatruj\u0105 szczeg\u00f3lnego powinowactwa abstrakcji z teologi\u0105 apofatyczn\u0105. W dzie\u0142ach Wiktora czy Knuta mierz\u0105cych si\u0119 z niepoznawalno\u015bci\u0105 Tajemnicy, nast\u0119puje znacz\u0105ca puryfikacja w zakresie \u015brodk\u00f3w wyrazu, dzi\u0119ki kt\u00f3rej obraz zdecydowanie przekracza funkcje estetyczne, staj\u0105c si\u0119 przycz\u00f3\u0142kiem metafizyki w \u015bwiecie widzialnym. Podobnie, wyj\u015bcie poza immanentyzm do\u015bwiadczenia wzrokowego w stron\u0119 transcendencji jest g\u0142\u00f3wn\u0105 przes\u0142ank\u0105 duchow\u0105 malarstwa W\u0142adys\u0142awa Podrazika (cykle <\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\"><i>Epifanie<\/i><\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\"> i <\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\"><i>Angelos<\/i><\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\">). Inspiracj\u0105 abstrakcjonist\u00f3w (Knut, Rochecka) nierzadko staje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c mistyka, na przyk\u0142ad \u015bwi\u0119tego Jana od Krzy\u017ca. Z kolei spo\u015br\u00f3d tre\u015bci ewangelicznych, tw\u00f3rcy najch\u0119tniej podejmuj\u0105 r\u00f3\u017cne aspekty teologii krzy\u017ca, cho\u0107 obecne s\u0105 i inne motywy chrze\u015bcija\u0144skiej nauki, jak: Tr\u00f3jca \u015awi\u0119ta (np.: <\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\"><i>Dom Tr\u00f3jjedni<\/i><\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\"> Bednarczyka, <\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\"><i>Miejsca rezerwowane<\/i><\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\"> Berdyszaka), rzeczywisto\u015b\u0107 po Zmartwychwstaniu, a tak\u017ce tematyka maryjna czy apokaliptyczna ( Rochecka, Sadley, Sokolovski). Pragnienie ewokowania realno\u015bci przemienionej, zmartwychwsta\u0142ej i otwartej na dzia\u0142anie Ducha \u015awi\u0119tego sta\u0142o si\u0119 w ostatnim czasie jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych motywacji tw\u00f3rczych Bereniki Kowalskiej-Dybko, malarki nawr\u00f3conej na chrze\u015bcija\u0144stwo (w protestanckiej odmianie). Operuje ona charakterystycznymi, zanurzonymi w \u015bwietle subtelnymi formami, kt\u00f3re przywodz\u0105 skojarzenia z \u201ej\u0119zykami \u201dognia Ducha \u015awi\u0119tego.<\/span><\/span><\/span><\/p><p align=\"LEFT\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\">W<\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\"> niefiguratywnej sztuce polskiej uwag\u0119 zwraca wielo\u015b\u0107 stosowanych technik, zar\u00f3wno tych wywodz\u0105cych swe rodowody z tradycji, jak i maj\u0105cych \u017ar\u00f3d\u0142a w poszukiwaniach i osi\u0105gni\u0119ciach awangardy. To zatem nie tylko malarstwo sztalugowe, ale tak\u017ce dzie\u0142a na rozmaite sposoby nawi\u0105zuj\u0105ce do prawos\u0142awnej ikony (np.: Nowosielski, G\u0142az, Knut, Sokolovski, Mazu\u015b) czy nawet \u015bredniowiecznej nastawy o\u0142tarzowej (Sokolovski), prace w typie <\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\"><i>shaped canvases <\/i><\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\">(Bedryszak, Bednarczyk), <\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\"><i>environment<\/i><\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\"> (Wiktor, <\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\"><i>Zas\u0142ona \u015bwiat\u0142a<\/i><\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\"> Kowalskiej-Dybko), obrazy-obiekty (Brincken), rysunek i grafika (Wiktor, Apoloniusz W\u0119g\u0142owski), instalacje \u015bwietlne (Sokolovski, Karolina Ha\u0142atek), formy obrazowo-rze\u017abiarskie (Prokopiuk, Sokolovski, Mazu\u015b), tkanina artystyczna (Sadley, Bloch) czy wreszcie techniki malarstwa monumentalnego. Zar\u00f3wno na Zachodzie, na przyk\u0142ad w realizacjach witra\u017cowych <\/span><\/span><\/span><em><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\">Rogera Bissi\u00e8re\u2019a, Alfreda Manessiera, Jeana Bazaine\u2019a czy Gerharda Richtera, jak i w Polsce, cho\u0107by w polichromiach czy witra\u017cach Nowosielskiego, Fija\u0142kowskiego, Brinckena, Lubosa czy ostatnio Sokolovskiego i Mazu\u015b, tw\u00f3rczo\u015b\u0107 niefiguratywna jest reprezentowana w \u015bwi\u0105tyniach chrze\u015bcija\u0144skich. Trudno by\u0142oby jednak\u017ce m\u00f3wi\u0107 o trwa\u0142ej tendencji w tym zakresie, adaptacji malarstwa tego typu do miejsc kultu, gdy\u017c jak przenikliwie zauwa\u017cy\u0142a <\/span><\/span><\/span><\/em><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\">Renata Rogozi\u0144skiej: jak d\u0142ugo \u201esztuka sakralna b\u0119dzie poddana \u00bbtyranii widzialno\u015bci\u00ab, tak d\u0142ugo nie b\u0119dzie w niej wiele miejsca na abstrakcj\u0119\u201d<\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote6sym\" name=\"sdfootnote6anc\"><sup>6<\/sup><\/a><\/span><\/span><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\">.<\/span><\/span><\/span><\/p><p align=\"LEFT\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\">Reasumuj\u0105c, warto podkre\u015bli\u0107, i\u017c rezygnuj\u0105ca z odwzorowania wygl\u0105d\u00f3w \u015bwiata widzialnego, abstrakcja (od \u0142aci\u0144skiego czasownika <\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\"><i>abstrahere<\/i><\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\">, oznaczaj\u0105cego mi\u0119dzy innymi: odci\u0105ga\u0107, oderwa\u0107, oddala\u0107, rozdziela\u0107, pow\u015bci\u0105gn\u0105\u0107) posiada r\u00f3\u017cnorodne potencja\u0142y kontaktowania artysty, a nast\u0119pnie odbiorcy ze sfer\u0105 metafizyczn\u0105, w tym r\u00f3wnie\u017c z duchowo\u015bci\u0105 wyp\u0142ywaj\u0105c\u0105 ze \u017ar\u00f3d\u0142a chrystianizmu. Nie mamy tu narracji tematycznych, pojawia si\u0119 natomiast mo\u017cliwo\u015b\u0107 swoistego uobecniania w do\u015bwiadczeniu wzrokowym rzeczywisto\u015bci transcendentnej. Warunkiem zaistnienia tego w dzie\u0142ach jest wyj\u015bcie zar\u00f3wno poza sam formalizm, jak i czyst\u0105 estetyk\u0119, pozwalaj\u0105c by to, co duchowe mog\u0142o przejawi\u0107 si\u0119 jako nieuchwytny naddatek. Kieruj\u0105c widza poza \u015bwiat dost\u0119pny percepcjom zmys\u0142owym abstrakcjoni\u015bci pos\u0142uguj\u0105 si\u0119, jak okre\u015bli to Piotr Piotrowski, \u201etranscendencj\u0105 formy\u201d, kt\u00f3ra jednocze\u015bnie utrzymuje funkcj\u0119 symboliczn\u0105 i metafizyczn\u0105<\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote7sym\" name=\"sdfootnote7anc\"><sup>7<\/sup><\/a><\/span><\/span><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\">. Czyni\u0105 to zale\u017cnie od preferencji poprzez rozmaite, niekiedy zupe\u0142nie odmienne \u015brodki wyrazu: ekspresj\u0119, u\u017cycie archetypowych figur geometrycznych, \u015bwiat\u0142a, koloru i jego energii, ciemno\u015bci, ciszy, emanacji, przestrzeni, skali. Nierzadko ewokuj\u0105 niesko\u0144czono\u015b\u0107 i doskona\u0142o\u015b\u0107, a tak\u017ce dokonuj\u0105 okre\u015blonych decyzji kompozycyjnych (centrum, krzy\u017c: pion i poziom, wertykalizm, hieratyzm, wznoszenie) wp\u0142ywaj\u0105cych na ukierunkowanie odbioru. Mo\u017cna zaobserwowa\u0107 jeszcze inne, nieraz kontrastowo odmienne wybory artystyczne, na przyk\u0142ad zmierzanie do niematerialno\u015bci preferowane przez niekt\u00f3rych tw\u00f3rc\u00f3w lub eksponowanie materii malarskiej przez innych; bogactwo formalne\/barwne czy przeciwnie \u2013 asceza, redukcja formy i kompozycji barwnej, a zatem wizualne oczyszczenie obrazu id\u0105ce w parze z intensyfikacj\u0105 jego kontemplacyjno\/modlitewnego wyd\u017awi\u0119ku. Abstrakcja przejawiaj\u0105ca si\u0119 w sztuce, ze swojej natury wydaje si\u0119 by\u0107 predestynowana by w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny sprzyja\u0107 kontemplacji\/medytacji w\u0142a\u015bnie. I ma to zwi\u0105zek nie tylko z medytacj\u0105 typu wschodniego, co z ortodoksyjnych pozycji wysuwano jako zarzut, ale r\u00f3wnie\u017c z pewnymi nurtami duchowo\u015bci chrze\u015bcija\u0144skiej. To w\u0142a\u015bnie w obszarze chrze\u015bcija\u0144stwa u wczesnych pisarzy monastycznych kontemplacja, przeciwstawiona postawie czynnej, \u015bci\u015ble \u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 z medytacj\u0105, rozumian\u0105 jako spos\u00f3b modlitwy wznosz\u0105cej si\u0119 ponad rozumowanie i tematyczne rozwa\u017cania do prostego trwania w wierze i mi\u0142o\u015bci wobec Boga. Abstrakcjoni\u015bci dysponuj\u0105 wielo\u015bci\u0105 \u015brodk\u00f3w, takich jak kompozycja, forma, barwa, \u015bwiat\u0142o\/ciemno\u015b\u0107, efekty dematerializacji i puryfikacji obrazu, kt\u00f3re z jednej strony mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 wizualnymi odpowiednikami do\u015bwiadcze\u0144 i stan\u00f3w kontemplacyjnych, z drugiej za\u015b prowadzi\u0107 ku nim odbiorc\u0119. W czasach ekspansji wizualnych i wirtualnych, symulakrycznych bod\u017ac\u00f3w jest to przymiot o niezwyk\u0142ej wadze. Kieruj\u0105c si\u0119 w stron\u0119 tego, co niewidzialne, a zarazem stanowi\u0105ce \u017ar\u00f3d\u0142o sensu, przywo\u0142ywana tw\u00f3rczo\u015b\u0107 wpisuje si\u0119 w o wiele szersze, wyst\u0119puj\u0105ce wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie zjawisko d\u0105\u017cenia do resakralizacji kultury. Jego zadaniem staje si\u0119 przeciwstawienie post\u0119puj\u0105cej sekularyzacji, tendencjom relatywistycznym, materialistycznemu oraz cywilizacyjnemu naporowi. W du\u017cej cz\u0119\u015bci dzie\u0142 wymienianych tu tw\u00f3rc\u00f3w dochodz\u0105 do g\u0142osu aspiracje uniwersalne, zwi\u0105zek ze \u017ar\u00f3d\u0142owym, jednocz\u0105cym i sensotw\u00f3rczym obszarem metafizycznym, kt\u00f3rego niezmienna warto\u015b\u0107 dla cz\u0142owieka deponowana jest w religiach, tradycjach duchowych i filozoficznych<\/span><\/span><\/span><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote8sym\" name=\"sdfootnote8anc\"><sup>8<\/sup><\/a><\/span><\/span><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"pl-PL\">.<\/span><\/span><\/span><\/p><p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-7280\" src=\"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Agnieszka-Tes-for.-A.-Rams.jpg\" alt=\"\" width=\"1327\" height=\"1327\" \/><\/p><p lang=\"pl-PL\" align=\"LEFT\"><span style=\"font-family: Aleo;\"><span style=\"font-size: small;\">Agnieszka Tes, fot. A. Rams<\/span><\/span><\/p><div id=\"sdfootnote1\"><p lang=\"pl-PL\" align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"><span style=\"font-size: small;\"><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote1anc\" name=\"sdfootnote1sym\">1<\/a><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\">W. Tatarkiewicz, <\/span><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><i>Nowa sztuka a filozofia<\/i><\/span><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\">, [w:] Tego\u017c, <\/span><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><i>Droga przez<\/i><\/span><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><i> estetyk\u0119<\/i><\/span><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\">, PWN, Warszawa 1972, s. 202. <\/span><\/span><\/span><\/p><\/div><div id=\"sdfootnote2\"><p lang=\"pl-PL\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"><span style=\"font-size: small;\"><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote2anc\" name=\"sdfootnote2sym\">2<\/a><span lang=\"en-US\">Por. A. Besan<\/span><span lang=\"en-GB\">\u00e7<\/span><span lang=\"en-US\">on, <\/span><span lang=\"en-US\"><i>Forbidden Image. An Intellectual History of Iconoclasm<\/i><\/span><span lang=\"en-US\">, transl. J. M. Todd, The University of Chicago Press, Chicago, London 2009, s. 324-377.<\/span><\/span><\/span><\/p><\/div><div id=\"sdfootnote3\"><p lang=\"pl-PL\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"><span style=\"font-size: small;\"><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote3anc\" name=\"sdfootnote3sym\">3<\/a>Por. R. Rogozi\u0144ska, <i>Ikona w sztuce XX wieku<\/i>, WAM, Krak\u00f3w 2009.<\/span><\/span><\/p><\/div><div id=\"sdfootnote4\"><p lang=\"pl-PL\" align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"><span style=\"font-size: small;\"><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote4anc\" name=\"sdfootnote4sym\">4<\/a><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><span lang=\"en-US\">Por. R. Lipsey, <\/span><\/span><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><span lang=\"en-US\"><i>The Art of Our Own. The Spiritual in the Twentieth Century Art<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><span lang=\"en-US\">, Shambala, Boston, London 1997, s. 332.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p><\/div><div id=\"sdfootnote5\"><p lang=\"pl-PL\" align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"><span style=\"font-size: small;\"><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote5anc\" name=\"sdfootnote5sym\">5<\/a><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><span lang=\"en-US\">Za: E. Heartney, <\/span><\/span><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><span lang=\"en-US\"><i>Unearthing the Underground River of the Spiritual. The Judeo-Christian Tradition in Contemporary Art<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><span lang=\"en-US\">, <\/span><\/span><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><span lang=\"en-US\">[w:]<\/span><\/span><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><span lang=\"en-US\"><i> Encountering the Spiritual in Contemporary Art<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><span lang=\"en-US\">, red. L.K. Fanning, The Nelson-Atkins Museum of Art, Kansas City, Yale University Press, New Haven, London 2018, s. 223-224. <\/span><\/span><\/span><\/span><\/p><\/div><div id=\"sdfootnote6\"><p lang=\"pl-PL\" align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"><span style=\"font-size: small;\"><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote6anc\" name=\"sdfootnote6sym\">6<\/a><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\">R. Rogozi\u0144ska,<\/span><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><i> Wiary-godno\u015b\u0107 abstrakcji. Witra\u017ce sakralne Adama Brinckena<\/i><\/span><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\">, [w:]<\/span><i> <\/i><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><i>Tajemnica i Forma. Adam Brincken. Malarstwo abstrakcyjne w przestrzeniach sakralnych<\/i><\/span><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\">, red. A. Organisty, Grupa Tomami, Krak\u00f3w 2016,<\/span><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"> s. 9.<\/span><\/span><\/span><\/p><\/div><div id=\"sdfootnote7\"><p lang=\"pl-PL\" align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"><span style=\"font-size: small;\"><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote7anc\" name=\"sdfootnote7sym\">7<\/a><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\">P. Piotrowski, <\/span><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><i>Autonomia, symbol, utopia. Awangarda i teorie transcendencji formy<\/i><\/span><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\">, <\/span><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\">\u201eArtium Quaestiones\u201d, 1981, t. III, s. 109-113.<\/span><\/span><\/span><\/p><\/div><div id=\"sdfootnote8\"><p lang=\"pl-PL\" align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"><span style=\"font-size: small;\"><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote8anc\" name=\"sdfootnote8sym\">8<\/a>Synteza zawarta w tek\u015bcie opracowana zosta\u0142a <span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\">na podstawie niepublikowanej dot\u0105d rozprawy doktorskiej mojego autorstwa: <\/span><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><i>Uj\u0119cia duchowo\u015bci w polskim malarstwie abstrakcyjnym na prze\u0142omie XX i XXI wieku. Uobecnianie Transcendencji w kulturze<\/i><\/span><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\">, napisanej pod opiek\u0105 promotorsk\u0105 prof. dr hab. Paw\u0142a Taranczewskiego na Wydziale Filozoficznym Akademii Ignatianum, Krak\u00f3w 2022.<\/span><\/span><\/span><\/p><\/div>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Agnieszka Tes Od pocz\u0105tk\u00f3w XX wieku, kiedy to narodzi\u0142a si\u0119 nowoczesna formu\u0142a abstrakcji w sztuce, wiele si\u0119 zmieni\u0142o. A jednak wci\u0105\u017c utrzymuj\u0105 si\u0119 przekonania, kt\u00f3re kwestionuj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 pogodzenia tw\u00f3rczo\u015bci niefiguratywnej z chrze\u015bcija\u0144skimi tre\u015bciami. To prawda, narodziny abstrakcjonizmu jako odr\u0119bnego kierunku sztuki wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z ezoterycznymi inspiracjami, kt\u00f3re przenika\u0142y atmosfer\u0119 prze\u0142omu XIX i XX wieku, staj\u0105c [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7615,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-7278","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7278","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7278"}],"version-history":[{"count":32,"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7278\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7679,"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7278\/revisions\/7679"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7615"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7278"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7278"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7278"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}