{"id":9173,"date":"2026-08-14T20:51:08","date_gmt":"2026-08-14T18:51:08","guid":{"rendered":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/?p=9173"},"modified":"2026-08-16T19:49:05","modified_gmt":"2026-08-16T17:49:05","slug":"sztuka-przywracajaca-zycie-polska-wystawa-towarzyszaca-biennale-lech-majewski-ultimum-iudicium-w-wenecji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/?p=9173","title":{"rendered":"Sztuka przywracaj\u0105ca \u017cycie. Polska wystawa towarzysz\u0105ca Biennale: Lech Majewski, Ultimum Iudicium w Wenecji"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"9173\" class=\"elementor elementor-9173\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-65ddd0f e-con-full e-flex e-con e-parent\" data-id=\"65ddd0f\" data-element_type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-864971d elementor-widget__width-initial elementor-widget-tablet__width-initial elementor-widget-mobile__width-initial elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"864971d\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t<style>\/*! elementor - v3.23.0 - 15-07-2024 *\/\n.elementor-widget-text-editor.elementor-drop-cap-view-stacked .elementor-drop-cap{background-color:#69727d;color:#fff}.elementor-widget-text-editor.elementor-drop-cap-view-framed .elementor-drop-cap{color:#69727d;border:3px solid;background-color:transparent}.elementor-widget-text-editor:not(.elementor-drop-cap-view-default) .elementor-drop-cap{margin-top:8px}.elementor-widget-text-editor:not(.elementor-drop-cap-view-default) .elementor-drop-cap-letter{width:1em;height:1em}.elementor-widget-text-editor .elementor-drop-cap{float:left;text-align:center;line-height:1;font-size:50px}.elementor-widget-text-editor .elementor-drop-cap-letter{display:inline-block}<\/style>\t\t\t\t<p align=\"LEFT\"><font face=\"Aleo\"><b>Judyta D\u0105browska<\/b><\/font><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Aleo; font-size: 13pt; font-weight: 700; letter-spacing: -0.015em;\">Sztuka przywracaj\u0105ca&nbsp;<\/span><span style=\"font-family: Aleo; font-size: 13pt; font-weight: 700; letter-spacing: -0.015em;\">\u017cycie. Polska wystawa towarzysz\u0105ca Biennale: Lech Majewski,<\/span><span style=\"font-family: Aleo; font-size: 13pt; font-weight: 700; letter-spacing: -0.015em;\"> <\/span><i style=\"font-family: Aleo; font-size: 13pt; font-weight: 700; letter-spacing: -0.015em;\">Ultimum Iudicium<\/i><span style=\"font-family: Aleo; font-size: 13pt; font-weight: 700; letter-spacing: -0.015em;\"> <\/span><span style=\"font-family: Aleo; font-size: 13pt; font-weight: 700; letter-spacing: -0.015em;\">w Wenecji<\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-family: Aleo; font-size: 13pt; letter-spacing: -0.015em; text-align: start;\">Wystawa \u2013 palimpsest Lecha Majewskiego ma nam przypomnie\u0107\ntyle\u017c o sprawach ostatecznych, co o od-wiecznym splocie kultur, przypadku\nrz\u0105dz\u0105cym zaistnieniem i popularno\u015bci\u0105 dzie\u0142 zyskuj\u0105cych status narodowego\nsymbolu, jak r\u00f3wnie\u017c o wsp\u00f3\u0142czesnych powidokach owego abstrahowanego od\nprzedstawianej tre\u015bci dzie\u0142a-mitu \u2013 kt\u00f3ry na nowo staje si\u0119 \u017cywy \u2013 zamkni\u0119tych\nw kilku filmowych kliszach. Te za\u015b, umieszczone w przestrzeni\np\u00f3\u017anorenesansowego weneckiego ko\u015bcio\u0142a San Gallo, konstruuj\u0105 tak\u017ce <\/span><i style=\"font-family: Aleo; font-size: 13pt; letter-spacing: -0.015em; text-align: start;\">per se<\/i><span style=\"font-family: Aleo; font-size: 13pt; letter-spacing: -0.015em; text-align: start;\"> obraz wsp\u00f3\u0142czesnej ikonosfery,\nnaszej percepcji, stosunku do tradycji, achronologicznego i nielinearnego\nprzemieszania w\u0105tk\u00f3w z szeroko, czasowo i geograficznie, pojmowanej\nprzesz\u0142o\u015bci. Wszystko to z poszanowaniem instytucjonalnego charakteru\nekspozycji, nie bez aury zabytkowego miejsca i z w\u0142a\u015bciwymi instytucji\nmuzealnej godzinami otwarcia dla zwiedzaj\u0105cych.<\/span><\/p>\n\n<p><span lang=\"PL\" style=\"font-size:13.0pt;line-height:150%;\nfont-family:Aleo\">&nbsp;<\/span><\/p>\n\n<p><span lang=\"PL\" style=\"font-size:13.0pt;line-height:150%;\nfont-family:Aleo\">&nbsp;<\/span><\/p>\n\n<p><b><span lang=\"PL\" style=\"font-size:13.0pt;line-height:150%;font-family:Aleo\">Palimpsest<o:p><\/o:p><\/span><\/b><\/p>\n\n<p><span lang=\"PL\" style=\"font-size:13.0pt;line-height:150%;\nfont-family:Aleo\">Znajduj\u0105ca si\u0119 w bliskim s\u0105siedztwie Piazza San Marco i\ntowarzysz\u0105ca tegorocznej (2026) Biennale Sztuki ekspozycja Majewskiego, tym\nbardziej musi by\u0107 oszcz\u0119dna w wyrazie, im wi\u0119cej tre\u015bci pr\u00f3buje przekaza\u0107. Mamy\ntu do czynienia z si\u0119gni\u0119ciem po dzie\u0142o o statusie bezapelacyjnym i historii\ntak bogatej, \u017ce sam gest wyboru domaga si\u0119 osobnej analizy, stanowi\u0105cej\npierwszy krok do zrozumienia ca\u0142ego zamys\u0142u. Istotn\u0105 kwesti\u0105 jest tu bowiem nie\ntylko dzie\u0142o Hansa Memlinga, ale r\u00f3wnie\u017c jego wyeksponowanie tu i teraz. W ten\nspos\u00f3b na chwil\u0119 uciekamy od narzucaj\u0105cych si\u0119 okow\u00f3w suchej analizy dzie\u0142a\nbytuj\u0105cego w neutralnej przestrzeni galerii, w stron\u0119 o\u017cywczej refleksji na\ntemat tego, co ono dzi\u015b dla nas znaczy i mo\u017ce znaczy\u0107 w zale\u017cno\u015bci od\nkontekstu, w kt\u00f3rym je umie\u015bcimy.<o:p><\/o:p><\/span><\/p>\n\n<p><span lang=\"PL\" style=\"font-size:13.0pt;line-height:150%;\nfont-family:Aleo\">Drugim tropem jest tu tak\u017ce tw\u00f3rczo\u015b\u0107 samego Majewskiego,\nartysty intermedialnego, poety, pisarza i malarza, kt\u00f3rego re\u017cyserskie\nwykszta\u0142cenie ponadto sk\u0142ania (ju\u017c nie po raz pierwszy) do przenoszenia znanych\nnam sk\u0105din\u0105d obraz\u00f3w na film \u2013 sam b\u0119d\u0105cy przecie\u017c sekwencj\u0105 obraz\u00f3w ruchomych\n\u2013 co pozwala uzyska\u0107 efekt \u017cywotno\u015bci statycznych ikon kultury i wyprowadza nas\nw obr\u0119b nowych, interesuj\u0105cych pyta\u0144 o wsp\u00f3\u0142czesny spos\u00f3b odbioru sztuki, wiar\u0119\nw jej znaczenie oraz, szerzej, o miejsce tw\u00f3rczo\u015bci narodowej w kontek\u015bcie globalnej\nwymiany artystycznej, a tak\u017ce znamiennej dla naszej wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci potrzeby jej\nmasowej popularyzacji. W dalszej konsekwencji prowadzi\u0107 mo\u017ce tak\u017ce do pytania,\nczy dzi\u015b rozr\u00f3\u017cnienie pomi\u0119dzy sztuk\u0105 a nie-sztuk\u0105 uzyska\u0107 mo\u017cna wy\u0142\u0105cznie w\ndrodze historycznej weryfikacji, odgradzaj\u0105c to, co wsp\u00f3\u0142czesne, od\npartycypacji w owym nieub\u0142aganie uhistoryczniaj\u0105cym si\u0119, a zatem i trac\u0105cym na\naktualno\u015bci zbiorze.<o:p><\/o:p><\/span><\/p>\n\n<p><span lang=\"PL\" style=\"font-size:13.0pt;line-height:150%;\nfont-family:Aleo\">Trzecim wreszcie, niemniej istotnym tu aspektem interesuj\u0105cej\nnas kwestii, jest wspomniany kontekst wystawienniczy \u2013 i to podw\u00f3jny: ko\u015bci\u00f3\u0142\noraz Wenecja w trakcie Biennale. Immersyjnemu do\u015bwiadczeniu <i>Ultimum Iudicium<\/i> poddani jeste\u015bmy bowiem\nwe wn\u0119trzu sakralnym, gdzie z uwag\u0105 mo\u017cemy \u015bledzi\u0107 szczeg\u00f3\u0142y znanego nam\ntryptyku. Naszym oczom ukazuj\u0105 si\u0119 zbli\u017cenia niemo\u017cliwe do uchwycenia w\nzwyk\u0142ych warunkach ekspozycji, tutaj za\u015b wyci\u0105gni\u0119te na plan pierwszy za pomoc\u0105\nodr\u0119bnego \u201eoka\u201d kamery, tworz\u0105c rodzaj wideofresku (powtarzaj\u0105cego, cho\u0107 w\nspos\u00f3b sfragmentaryzowany, uk\u0142ad ca\u0142o\u015bci). Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce w istocie nic w\nnaszym modelu recepcji dzie\u0142a sztuki si\u0119 nie zmieni\u0142o, a jedynie zosta\u0142o\npoddane dodatkowemu zapo\u015bredniczeniu. My za\u015b wci\u0105\u017c, tak jak to by\u0142o od wiek\u00f3w,\nkontemplujemy dzie\u0142o o tematyce religijnej we w\u0142a\u015bciwym dla\u0144 miejscu \u2013 co\nwi\u0119cej, tryptyk Memlinga, b\u0119d\u0105cy przecie\u017c nastaw\u0105 o\u0142tarzow\u0105, niejako odzyskuje\nw ten spos\u00f3b sw\u00f3j potencja\u0142 wzbudzania religijnej kontemplacji zgromadzonych\nwok\u00f3\u0142 niego wiernych. Nasuwa si\u0119 pytanie, czy zatem wolno nam by\u0142o pozbawi\u0107\nobraz jego pierwotnego przeznaczenia?<o:p><\/o:p><\/span><\/p>\n\n<p><span lang=\"PL\" style=\"font-size:13.0pt;line-height:150%;\nfont-family:Aleo\">Intryguj\u0105ca historia samego artefaktu tylko pog\u0142\u0119bia te\nrefleksje. Jak wiemy, dzie\u0142o Memlinga nigdy nie znalaz\u0142o si\u0119 na miejscu, dla\nkt\u00f3rego zosta\u0142o stworzone. Wykonane w Brugii w latach 1467-73 na zam\u00f3wienie\nflorenckiego bankiera Angela Taniego dla przyozdobienia kaplicy Medyceusz\u00f3w w\nko\u015bciele \u015bw. Bart\u0142omieja w Badia Fiescolana pod Florencj\u0105, ju\u017c w drodze do\nW\u0142och zosta\u0142o przechwycone wraz z ca\u0142ym statkiem przez gda\u0144skich kapr\u00f3w i\nprzekazane cz\u0142onkom tamtejszego Bractwa \u015bw. Jerzego, kt\u00f3rzy ofiarowali je\nnast\u0119pnie Bazylice Mariackiej. Po kolejnych perturbacjach wojennych tryptyk w\n1958 roku znalaz\u0142 si\u0119 w Muzeum Narodowym. Obecnie za\u015b, dzi\u0119ki weneckiej\nwystawie Majewskiego, niejako kontynuuje sw\u0105 podr\u00f3\u017c, a nawet zbli\u017ca si\u0119 do\nzaplanowanego dla\u0144 przed ponad pi\u0119ciuset laty miejsca. Nawet je\u015bli dokonuje si\u0119\nto w postaci zapo\u015bredniczaj\u0105cych obraz materialny klisz filmowych, wytw\u00f3r\nniderlandzkiego artysty XV wieku dowodzi swej nieustannej \u017cywotno\u015bci, bo <i>jest<\/i> \u2013 w takiej postaci, jaka w\ndzisiejszej, w znacznym stopniu wirtualnej ju\u017c rzeczywisto\u015bci staje si\u0119 tak\u017ce\nistotn\u0105 form\u0105 bycia.<o:p><\/o:p><\/span><\/p>\n\n<p><span lang=\"PL\" style=\"font-size:13.0pt;line-height:150%;\nfont-family:Aleo\">&nbsp;<\/span><\/p>\n\n<p><span lang=\"PL\" style=\"font-size:13.0pt;line-height:150%;\nfont-family:Aleo\">&nbsp;<\/span><\/p>\n\n<p><b><span lang=\"PL\" style=\"font-size:13.0pt;line-height:150%;font-family:Aleo\">Przesz\u0142o\u015b\u0107 a\ntera\u017aniejszo\u015b\u0107<o:p><\/o:p><\/span><\/b><\/p>\n\n<p><span lang=\"PL\" style=\"font-size:13.0pt;line-height:150%;\nfont-family:Aleo\">Zarysowane powy\u017cej konteksty prowadz\u0105 do swoistej\nmetarefleksji nad samym sposobem funkcjonowania dzie\u0142a Memlinga jako ju\u017c\nzas\u0142u\u017conej ikony kultury w \u015bwiecie, w kt\u00f3rym baga\u017c historycznoartystyczny\nzaczyna przes\u0142ania\u0107 pierwotne przeznaczenie sztuki, jakim mia\u0142o by\u0107 proste\nwzruszenie i namys\u0142. Pytanie, jak odbiera\u0107 dzie\u0142o, kt\u00f3re z muzeum powr\u00f3ci\u0142o do\nmiejsca kultu, powinni\u015bmy zatem zast\u0105pi\u0107 pytaniem: jak przed obrazem by\u0107? Odrzucaj\u0105c\nci\u0119\u017car instytucjonalny galerii sztuki oraz samej sztuki, mo\u017cemy nareszcie\npodda\u0107 si\u0119 do\u015bwiadczeniu samej odmalowanej sceny S\u0105du Ostatecznego, w jej\ngrozie, biblijnym oraz kulturowym znaczeniu (na co wskazuje cho\u0107by pos\u0142u\u017cenie\nsi\u0119 przez tw\u00f3rc\u0119 wideofresku \u0142aci\u0144skim tytu\u0142em). Potrzeba nam bowiem powrotu do\ntego, czego jako ludzie najbardziej potrzebujemy: poczucia prawdziwego l\u0119ku\nwobec wznios\u0142o\u015bci naszego przeznaczenia, bowiem droga do odnajdywania sensu\nwiedzie w\u0142a\u015bnie poprzez w\u0142a\u015bciwe prze\u017cywanie tego, co tu i teraz. O tym m\u00f3wi\u0105\nnam znaki zapisane w dzie\u0142ach sztuki, zatem pozbawianie w\u0142a\u015bciwych im\nkontekst\u00f3w sprawia, \u017ce nie mog\u0105c ich do\u015bwiadcza\u0107, w istocie nie czujemy, a wi\u0119c\nnie \u017cyjemy naprawd\u0119. \u017byjmy zatem <i>poprzez <\/i>dzie\u0142a,\nnie tylko w\u015br\u00f3d nich.<o:p><\/o:p><\/span><\/p>\n\n<p><span lang=\"PL\" style=\"font-size:13.0pt;line-height:150%;\nfont-family:Aleo\">To zatem dzi\u0119ki powrotowi do szczeg\u00f3\u0142u, dokonywanemu tu przy\npomocy obcego oka \u2013 oka kamery, za kt\u00f3rym stoi oko re\u017cysera, dostajemy si\u0119\nponownie do wn\u0119trza historii przepe\u0142nionej prawdziwym sensem, potwierdzonym\nprawd\u0105 naszego rzeczywistego do\u015bwiadczenia, istniej\u0105c\u0105 tu na r\u00f3wni z prawd\u0105\nukazanej sceny S\u0105du &#8211; kt\u00f3ry przecie\u017c tak\u017ce ma si\u0119 dokona\u0107<i> naprawd\u0119<\/i>. Koncept Majewskiego polegaj\u0105cy na potraktowaniu\nartefaktu, w tym jego szczeg\u00f3\u0142owej analizy, jako punktu wyj\u015bcia dla historii,\nczynnika o\u017cywiaj\u0105cego relacje mi\u0119dzyludzkie i autentycznie wp\u0142ywaj\u0105cego na bieg\nzdarze\u0144, mogli\u015bmy zaobserwowa\u0107 ju\u017c w jego filmie <i>Ogr\u00f3d rozkoszy ziemskich<\/i>, kt\u00f3rego akcja wr\u0119cz zawi\u0105zuje si\u0119 dzi\u0119ki\nfascynacji bohater\u00f3w innym s\u0142ynnym tryptykiem. Obraz, kt\u00f3remu wraca si\u0119 \u017cycie\npoprzez uwa\u017cne wg\u0142\u0119bianie si\u0119 w jego symbole, ma szans\u0119 odzyska\u0107 autentyczn\u0105\nsprawczo\u015b\u0107. W <i>Ultimum Iudicium<\/i>\nartysta pokazuje nam, \u017ce to nie tylko przedmiot atrakcyjnej koncepcji\nnarracyjnej, filmowej czy literackiej fikcji \u2013 podobne wydarzenia maj\u0105 szans\u0119\nsta\u0107 si\u0119 tak\u017ce elementem naszej faktycznej realno\u015bci.<o:p><\/o:p><\/span><\/p>\n\n<p><span lang=\"PL\" style=\"font-size:13.0pt;line-height:150%;\nfont-family:Aleo\">Umieszczenie wystawy w towarzystwie miejsca i czasu weneckiej\nBiennale 2026 pozwala w r\u00f3wnym stopniu zastanowi\u0107 si\u0119 nad wsp\u00f3lnot\u0105 potrzeb\ndostrzeganych i realizowanych wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie przez sztuk\u0119. \u201eIn Minor Keys\u201d \u2013\ntytu\u0142 przewodni ekspozycji w Giardini Pubblici, zaproponowany przez jej\nkuratork\u0119, Koyo Kouoh, ma wskazywa\u0107 na potrzeb\u0119 ponownego ws\u0142uchania si\u0119 w\ndelikatne, ledwie dos\u0142yszalne ju\u017c dzi\u015b g\u0142osy natury i ich konwergencje.\nDos\u0142owne t\u0142umaczenie tej frazy \u2013 \u201ew tonacjach molowych\u201d \u2013 odnosi tak\u017ce do\nkonieczno\u015bci zatrzymania si\u0119, refleksji i kontemplacji. Powrotu do pierwotnych\nporusze\u0144, powstaj\u0105cych w efekcie sk\u0105pego gestu, wychwytywanego tylko dzi\u0119ki\npodstawowej uwa\u017cno\u015bci. Majewski, sytuuj\u0105c si\u0119 w polifonicznym rozlewie g\u0142os\u00f3w\npodejmuj\u0105cych to przes\u0142anie, nie odrzuca jednak <i>en bloc<\/i> dorobku kulturowego. W zakurzonych i zdawa\u0142oby si\u0119,\nwyzyskanych ju\u017c do cna, a wi\u0119c skostnia\u0142ych kulturowych symbolach dostrzega \u2013\npodobnie jak uczestnicy Biennale w naturze \u2013 tl\u0105cy si\u0119 wci\u0105\u017c potencja\u0142 \u017cycia.\nNieoczekiwanie bowiem okazuje si\u0119, \u017ce to o nim w\u0142a\u015bnie naj\u0142atwiej dzi\u015b\nprzychodzi nam zapomnie\u0107.<o:p><\/o:p><\/span><\/p>\n<p><b><span lang=\"PL\" style=\"font-size:13.0pt;line-height:150%;font-family:Aleo\"><o:p><\/o:p><\/span><\/b><\/p>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Judyta D\u0105browska Sztuka przywracaj\u0105ca&nbsp;\u017cycie. Polska wystawa towarzysz\u0105ca Biennale: Lech Majewski, Ultimum Iudicium w Wenecji Wystawa \u2013 palimpsest Lecha Majewskiego ma nam przypomnie\u0107 tyle\u017c o sprawach ostatecznych, co o od-wiecznym splocie kultur, przypadku rz\u0105dz\u0105cym zaistnieniem i popularno\u015bci\u0105 dzie\u0142 zyskuj\u0105cych status narodowego symbolu, jak r\u00f3wnie\u017c o wsp\u00f3\u0142czesnych powidokach owego abstrahowanego od przedstawianej tre\u015bci dzie\u0142a-mitu \u2013 kt\u00f3ry na [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":65,"featured_media":9175,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-9173","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-culture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9173","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/65"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9173"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9173\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9182,"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9173\/revisions\/9182"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/9175"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9173"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9173"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/diafanitas.uken.krakow.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9173"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}