Sebastian Stankiewicz
Jako w niebie, tak i na ziemi. O związku Nowego Jeruzalem z otaczającą nas przestrzenią odsłanianą przez sztukę.
Projekt artystyczno-naukowy Anny Grąbczewskiej o Nowym Jeruzalem jest dyplomem magisterskim na międzyobszarowym kierunku Art & Science w Instytucie Malarstwa i Edukacji Artystycznej UKEN w Krakowie obronionym w lipcu 2025. Jako projekt art based research (a szerzej practice based research) połączył w sobie praktyczne metody sztuki oraz teoretyczne metody innych dyscyplin z różnych dziedzin naukowych tworząc spójną całość składającą się z dzieła sztuki oraz dyskursywnie poprowadzonego teoretycznego opracowania problemu badawczego.
Przekonanie, że metody sztuki są działaniem w przestrzeni poznawczej czyli przyczyniają się do pojawiania się nowej wiedzy lub pogłębiają wiedzę na temat kwestii wcześniej rozpoznanych, w przypadku pracy Artystki zrealizowano w postaci naukowo-artystycznej refleksji na temat możliwości oraz charakteru istnienia związków między nowotestamentalną ideą Nowego Jeruzalem a światem, którego doświadczamy w codzienności; światem, który jest w ujęciu Artystki współczesny nie na konkretnym etapie rozwoju historycznego (choć ten pozostaje w domyśle, jako niewypowiedziany kontekst), lecz współczesny w bardziej uniwersalnym znaczeniu chrześcijańskiego doświadczenia egzystencjalno-eschatologicznego sensu. Autorka podkreśliła, że bezpośrednią inspiracją do podjęcia tematu była oczyszczona z heterodoksyjnych elementów wizja polskiego mesjanizmu w ujęciu Jana Pawła II i Józefa Tischnera, natomiast jej celem – poszukiwanie elementów niebiańskiej przestrzeni Nowego Jeruzalem w naszym życiu.
W swoim teoretycznym opracowaniu, po precyzyjnym wyznaczeniu zakresu badawczego, przyjętych założeń i celów projektu, Artystka wyeksponowała konteksty idei Nowego Jeruzalem przechodząc od biblijnych opisów miasta Jerozolimy i nowotestamentalnej wizji opisywanej przez św. Jana w Objawieniu, poprzez próby wizualizacji wizji Apostoła w iluminacjach średniowiecznych manuskryptów i mistycznych doświadczeniach św. Hildegardy z Bingen, poprzez wskazanie na próby historycznych realizacji tej wizji w architektonicznych i urbanistycznych przestrzeniach liturgicznych kościołów, klasztorów, miast i założeń pasyjnych, i dochodząc do teologiczno-politycznych kwestii wyrażonych w pismach polskich mesjanistów oraz do innych przykładów związku tytułowej idei z Polską.
Poszukując podobieństw postawy artystycznej w działalności współczesnych twórców, Artystka uzasadniła wybór medium VR-u oraz transmedium światła w kontekście wcześniejszych przykładów sztuki religijnej, sakralnej i metafizycznej autorstwa Billa Violi, Jamesa Turrela, Łukasza Murzyna i Karoliny Hałatek. Podjęta tu tematyka telematyczności stanowiła dla Autorki – zasadniczy dla jej celów badawczych – ekwiwalent i środek doświadczenia religijnego, które ma w istocie – choć Artystka nie mówi tego wprost – stanowić symboliczny odpowiednik analogicznej metody poznawania (za pomocą ludzkich mocy), niesprowadzalnego do ludzkich myśli i wyobrażeń Boga wraz z boskim Nowym Jeruzalem. Ostatnią część teoretycznego opracowania stanowił opis pracy artystycznej pod kątem charakterystyki najistotniejszych jej elementów i z uwzględnieniem związków z przedstawionymi wcześniej rozważaniami.
VR-owe doświadczenie Nowego Jeruzalem w procesie, w ramach którego Autorka umieszcza sfotogrametryzowane konkretne osoby i wybrane przez nich obiekty, jest w jej intencji obrazem dążenia chrześcijanina do świętości, dążenia rozgrywającego się przede wszystkim w relacji z metafizycznie obecnym tu i teraz Barankiem, ale także w sieci relacji praktykującej cnoty Ducha Świętego wspólnoty chrześcijan. W pracy Artystka z pełną świadomością – szkoda jedynie, że nie bezpośrednio – odniosła się do mądrości św. Augustyna, który opisując relacje między Civitas Dei i Civitas Terrena wskazuje, że szczęście człowieka realizowalne jest jedynie w Królestwie Bożym. Być może warto byłoby tu wskazać również na średniowieczną ideę Christianitas – Królestwa Bożego na ziemi, która była rozwinięciem i przekształceniem koncepcji św. Augustyna.
Dogłębność analiz i odwołań połączona z uważnością w ujawnianiu zniuansowanych wątków teoretycznych i artystycznych oraz umiejętność porządkowania i przedstawiania złożonych kwestii teologiczno-filozoficznych sprawiły, że powstał bardzo cenny dyplom. Wizja Nowego Jeruzalem i jego ślady w życiu doczesnym zachwycają i pociągają, stając się przedmiotem dążenia i pragnienia – dokładnie w taki sposób w średniowieczu myślał o pięknie i jego kontemplacji m.in. św. Tomasz z Akwinu.
Fot. z archiwum Artystki
POST COMMENT