BOGATE UBÓSTWEM | Wystawa zespołu Sztuka i Metafizyka | Greccio

Jedziemy do Greccio!

Jako Zespół Badawczy „Sztuka i Metafizyka” działamy w Instytucie Malarstwa i Edukacji Artystycznej, na Wydziale Sztuki Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Prowadzimy od kilku lat badania poświęcone przemianom sztuki religijnej zarówno w obszarze antropologii wizualnej, historii i filozofii sztuki, jak i na polu działań artystycznych w różnorodnych dziedzinach sztuki.

W 2026 roku Zespół rozpoczął realizację nowego projektu naukowo-artystycznego: Obraz pustego żłóbka w Greccio jako prefiguracja dioramy, performance i misteryjności sztuki. Celem badań jest zrozumienie, opis i artystyczna interpretacja opisanego przez historyków Kościoła i teologów fenomenu XIII-wiecznego „pustego żłóbka w Greccio “, jako prefiguracji wybranych gatunków sztuk wizualnych. Formy i środki wypróbowane przez
św. Franciszka w Greccio służyły do przekazywania konkretnych treści i były sprawdzianem dla jego przekonań. Początkowo dostępne wąskiemu gronu świadków, potem stawały się również, wraz z rozwojem zakonu franciszkanów, instrumentem docierania do szerokiego grona wiernych. Każe to zadać pytanie o aktualność historii życia św. Franciszka, a szczególnie jej przełomowych momentów oraz samego przedmiotu przedstawienia, czyli narodzenia Chrystusa w Betlejem. Historia sztuki nie pozostawia wątpliwości co do atrakcyjności tych tematów dla twórców kultury, jednak wraz z diagnozą kryzysu Kościoła katolickiego
w społeczeństwach określanych jako wysoko rozwinięte, kwestionuje się toposy i wzory postępowania w jakikolwiek sposób odnoszące się do religii, propagujące ascezę, czy po prostu zatrzymanie się i wyciszenie w refleksji nad pięknem drobnych gestów i wizualnych znaków.

Namysł nad fenomenem „pustego żłóbka” z Greccio – który nie został stworzony przez
św. Franciszka dla dekoracji, lecz aby doświadczyć: widzieć i wiedzieć – otwiera zatem również inne aktualne tematy, warte intelektualnej i twórczej eksploracji w kontekście:

–  ubóstwa materialnego i duchowego we współczesnej rodzinie

– kryzysów przeżywanych przez młodych ludzi, które można by przyrównać ze stanami duchowej „nocy ciemnej”

– podejmowania trudu wędrówki w poszukiwaniu sensu istnienia, zamykania etapów w życiu
i otwierania nowych.

Od 19 do 24 października będziemy uczestniczyć w pobycie studyjnym w Domu Wspólnoty Betlejem Belvedere w Greccio. Ma on posłużyć poszerzeniu wiedzy o fenomenie żłóbka w Greccio oraz zwiedzaniu wszystkich Santuari della Valle Santa w celu poznania miejsc związanych z życiem św. Franciszka. Równolegle planowana jest prezentacja dzieł sztuki powiązanych z ideą projektu, w kontekście dziedzictwa kulturowego tej miejscowości. Mamy zgodę Comune Greccio na przygotowanie wystawy w Sali im. Giovanniego Velity oraz realizację projekcji na fasadzie kościoła w Greccio. Kulminacja wydarzeń zatytułowanych „Bogate ubóstwem” planujemy na piątek 23 października.

Wystawa „Bogate ubóstwem” nawiąże do franciszkańskiego paradoksu, w którym rezygnacja z dóbr materialnych otwiera przestrzeń dla głębszego doświadczenia piękna, ale także wspólnoty. Tytuł wystawy nie jest retorycznym oksymoronem. To formuła doświadczalna, testowana każdego dnia w pracowni: w syntezie myśli, wyborze środków wyrazu. Rezygnacja z nadmiaru może metaforycznie otworzyć przestrzeń, w której każdy gest staje się konieczny. Miejsce wystawy zostało wybrane nieprzypadkowo – właśnie w Greccio w 1223 roku św. Franciszek wystawił pierwszą żywą szopkę, ucieleśniając ideę, że w prostocie kryje się pełnia. Zaprosiliśmy do refleksji nad relacją między ascezą a bogactwem, między brakiem a obfitością, między jednostką a wspólnotą twórczą. Część prac powstanie w oparciu o opalone deski, dar od Wspólnoty Betlejem. Do idei wspólnotowości nawiązuje też nasza inicjatywa, by w wystawie wzięli udział zaproszeni goście: koledzy z Instytutu Malarstwa i Edukacji Artystycznej i nasi przyjaciele. Projekcja na fasadzie lokalnej świątyni to animacja przygotowana w oparciu o rysunki Stanisława Wójcickiego i wiersze Rafała Solewskiego.    

Podsumowaniem projektu będzie przygotowanie kilku tekstów naukowych
i popularnonaukowych prezentujących ustalenia badawcze oraz zorganizowanie w Krakowie wiosną 2027 roku kolejnej wystawy, kontynuującej główne idee projektu z udziałem członków zespołu, zaproszonych artystów z całej Polski oraz członków Wspólnoty Betlejem.

Owocami projektu będziemy dzielić się w kolejnych relacjach na portalu. Załączamy polską wersję plakatu wydarzenia. 

Członkowie Zespołu Badawczego: „Sztuka i Metafizyka”