Łukasz Murzyn
Wiele wskazuje na to, że środowisko sztuki chrześcijańskiej w Polsce wchodzi w nowy etap integracji a inicjowane przed kilku laty działania zaczynają przynosić rzeczywiste efekty. Rozmowy o klastrze muzeów diecezjalnych, chrześcijańskich mediach publikujących teksty o sztuce, dedykowanym kształceniu artystycznym czy mechanizmach stypendialnych dla twórców chrześcijańskich napawają optymizmem. Pozostaje mieć nadzieję, że uda się wspólnie wydać oczekiwane owoce zarysowującego się wyraźnie zwrotu.
13 listopada 2026 r. w podziemiach katedry św. Floriana na warszawskiej
Pradze miało miejsce otwarcie nowej, piątej już wystawy z cyklu
„Namalować katolicyzm od nowa”. Tym razem z motywem czwartej
tajemnicy radosnej Różańca świętego – „Ofiarowania”,
uzupełnionym mniejszymi przedstawieniami Matki Bożej Bolesnej,
mierzyli się artyści: Jarosław Modzelewski, Ewa Czwartos, Ignacy
Czwartos, Stanisław Czwartos, Wojciech Głogowski, Jacek Hajnos OP,
Krzysztof Klimek, Bogna Podbielska, Beata Stankiewicz i Grzegorz
Wnęk. Podobnie, jak to miało miejsce w poprzednich odsłonach
projektu, powstanie dzieł poprzedziła faza przygotowania duchowego
i intelektualnego – warsztaty malarskie zorganizowane w pocysterskiej
posiadłości w Krzeszówku na Dolnym Śląsku.
Obraz autorstwa Beaty Stankiewicz podczas wernisażu, fot. Teologia Polityczna, materiały prasowe organizatora
Na uwagę zasługuje już nie tylko intencja pewnej odnowy malarstwa sakralnego skoncentrowana na sięganiu do kanonu zachodniego malarstwa o inspiracjach chrześcijańskich. W ramach projektu pojawiają się także nowe intuicje wizualne stanowiące pogłębienie perspektywy religijnej. Inicjator projektu dr Dariusz Karłowicz wskazuje na niezwykłą fuzję perspektyw i motywów Mater Dei, Mater Dolorosa i Mater Ecclesiae obecną w części przedstawień akcentujacych eucharystyczny wymiar „Ofiarowania”. Warto zauważyć także cenne próby zupełnie nowych rozwiązań ikonograficznych, choćby takich, do jakich sięga w swoich obrazach o. Jacek Hajnos OP.
Bogna Podbielska, „Ofiarowanie”, 2026, fot. materiały prasowe organizatora
Jacek Hajnos OP, „Ofiarowanie”, 2026, fot. materiały prasowe organizatora
Intrygującym, silnym rysem większości powstałych prac malarskich jest ich postfotograficzność – autorzy korzystali najczęściej ze zdjęć pozujących modeli, które następnie były łączone kolażowo lub cyfrowo w całe sceny i „tłumaczone” na język malarski. Praktyka ta nie odbiega od częstej metodologii tworzenia współczesnego świeckiego malarstwa figuratywnego. Jest ona jednak warta uwagi, gdyż wprowadza w obręb projektu specyficzny rys metafizyczności fotografii, nieco różnej od metafizyczności obrazu będącego bezpośrednią, dwuwymiarową translacją trójwymiarowej rzeczywistości. Stanowi to pewną zachętę do przychylniejszego spojrzenia w stronę potencjału sakralnego także innych, nowszych mediów sztuki współczesnej.
Wystawie towarzyszyła też całodzienna konferencja zorganizowana dzień po wernisażu, 14 listopada. Obejmowała ona projekcję filmu pt.: „Ofiarowanie w Świątyni” w reżyserii Renaty Kiciak oraz trzy panele dyskusyjne poświęcone kolejno: perspektywie artystów biorących udział w bieżącej edycji projektu, architekturze sakralnej i liturgii oraz recepcji sztuki sakralnej i wyzwaniom stojącym przed chrześcijańskim obiegiem sztuki.
Obszerna relacja z konferencji oraz jej zapis wideo dostępne są tutaj.
Pierwszą część dyskusji poprowadziła dr Judyta Dąbrowska a o swoich zmaganiach z tematem „Ofiarowania” opowiadali: Beata Stankiewicz, Krzysztof Klimek i Grzegorz Wnęk. W części drugiej, prowadzonej przez Juliusza Gałkowskiego poruszano problem kryteriów i regulacji, jakim powinna podlegać architektura i sztuka sakralna, by w rzeczywisty sposób służyć właściwemu przeżywaniu liturgii. W tym panelu dyskutowali: ks. Wojciech Lippa opowiadający o doświadczeniu edukacji artystycznej młodzieży, ks. Bartosz Wronikowski zwracający uwagę na konieczność uporządkowania pracy diecezjalnych komisji opiniujących budowę świątyń oraz architekt Lech Szymborski, który zarysował obraz współczesnej architektury sakralnej w Europie i charakteru kościołów budowanych przez małe społeczności chrześcijańskie.

Pointę konferencji stanowił ostatni panel, prowadzony przez Dariusza Karłowicza z udziałem o. Jacka Hajnosa OP, Łukasza Krupskiego, Mateusza Środonia i (piszącego niniejszą relację) Łukasza Murzyna. Przebieg konferencji wydaje się być świadectwem tego, że środowisko sztuki chrześcijańskiej w Polsce wchodzi w nowy etap integracji a inicjowane przed kilku laty działania zaczynają przynosić rzeczywiste owoce. Dariusz Karłowicz prowadząc ostatnią konferencyjną rozmowę odwołał się między innymi do Synodu Artystów – cyklu otwartych wydarzeń w duchu Synodu o synodalności zorganizowanych w 2023 roku w Łodzi przez Zespół Badawczy Sztuka i Metafizyka UP (UKEN), Galerię Zielona 13 i grupę artystów związanych ze Wspólnotą Twórców Chrześcijańskich Vera Icon z jej ówczesnym opiekunem duchowym o. Tomaszem Biłką OP na czele.
Efektem spotkań Synodu Artystów był wspólnie wypracowany zestaw postulatów oraz list wysłany do Przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski, Prymasa i wybranych biskupów. Obejmował on 15 propozycji konkretnych działań z obszaru edukacji teologicznej i artystycznej, sposobów intensyfikacji zaangażowania artystów w Kościele oraz działań medialnych, organizacyjnych, finansowych i kuratorskich mających wspierać odnowę sztuki chrześcijańskiej w Polsce. Cieszy fakt, że zawarte w liście, wypracowane kolektywnie tezy są dziś na różne sposoby podejmowane i nadal rezonują w środowiskowym dyskursie jako swoista „mapa drogowa” możliwych działań.
Przypominamy treść listu Synodu Artystów.
Na inicjatywę Synodu Artystów odpowiedział wówczas Biskup Michał Janocha organizując spotkanie przedstawicieli Synodu z konsultorami kierowanej przez siebie Rady ds. Kultury i Ochrony Dziedzictwa Kulturowego KEP a efektem tych rozmów było m.in. powołanie portalu diafanitas.com. Obecnie jesteśmy także świadkami poszerzenia Rady o nowych Konsultorów, którymi zostali dr Dariusz Karłowicz z Teologii Politycznej oraz o. Jacek Hajnos OP, współzałożyciel i aktualny opiekun duchowy Wspólnoty Vera Icon.
Równocześnie ze znakomitym przyjęciem w Kościele spotyka się także opisywany projekt „Namalować katolicyzm od nowa”, czego świadectwem jest ubiegłoroczne spotkanie liderów projektu z Ojcem Św. Leonem XIV w Watykanie a nade wszystko reakcje publiczności, w tym doniesienia o osobistych nawróceniach wspartych doświadczeniem kontaktu z prezentowanymi dziełami.
Relacja ze spotkania z Leonem XIV.
Istotną, dającą się obserwować zmianą, wydaje się być wyraźna zmiana klimatu debaty wewnątrz samego środowiska. Zaczyna dominować poczucie skuteczności i sprawczości inicjatyw oddolnych, realizowanych niezależnie od poziomu zaangażowania Kościoła instytucjonalnego czy finansowego wsparcia mecenatu publicznego i prywatnego. Wydaje się, że także ogólny kontekst przemian na świecie, zwłaszcza w domenie bezpieczeństwa, sprzyja niwelacji wewnętrznych napięć i szukaniu synergii różnych inicjatyw artystycznych i organizacyjnych. Ogromnie cieszy łączenie sił ponad różnicami artystycznych wrażliwości i coraz częstsze dostrzeganie wartości szerszego wachlarza perspektyw i rozwiązań.
Nadal wiele jest oczywiście do zrobienia i nadal mówimy o „pierwszych jaskółkach” nowego obiegu sztuki chrześcijańskiej, ale rozmowy o klastrze muzeów diecezjalnych, chrześcijańskich mediach publikujących teksty o sztuce, dedykowanym kształceniu artystycznym czy mechanizmach stypendialnych dla twórców chrześcijańskich napawają optymizmem. Pozostaje mieć nadzieję, że uda się wspólnie wydać oczekiwane owoce zarysowującego się wyraźnie zwrotu.
Wystawa „Ofiarowanie” będzie dostępna dla odwiedzających, codziennie w okresie od 14 listopada 2026 –do 24 stycznia 2027, w podziemiach katedry św. Floriana w Warszawie (wejście przez basztę).
Godziny otwarcia:
od poniedziałku do soboty 12:00 – 19:00,
w niedziele: 10:00 – 20:00.
w okresie świątecznym:
w wigilię Bożego Narodzenia 24 grudnia – zamknięte; 25 grudnia i 26 grudnia otwarte w godz. 10:00-20:00; 31 grudnia w godz. 12:00-19:00; 1 stycznia w godz. 10:00-20:00; 6 stycznia w godz. 10:00-20:00.
Wstęp wolny.
Pełny program wydarzeń towarzyszących dostępny jest tutaj.
POST COMMENT